رازهای مگوی حریری

رهبر لبنان که همچنان در عربستان است، مدعی است که آزاد است اما مصاحبه جدید او هم نتوانست پرده از رازهای مگویی که موجب شده تا او به دور از وطنش استعفا دهد، بردارد‌.
به نوشته روزنامه نیویورک‌تایمز، سعد الحریری که اقامت مرموز او در عربستان، خاورمیانه را به تلاطم انداخته است، یکشنبه شب گذشته در مصاحبه‌ای تلویزیونی مدعی شد قادر است آزادانه حرکت کند و اینکه لبنان را ترک کرد تا از خودش حفاظت کند و ظرف چند روز به خانه بازمی‌گردد‌. این اظهارات اولین گفت‌وگوی او از زمان پرواز غیرمترقبه او به عربستان در سوم نوامبر و استعفای او یک روز پس از آن در آنجا محسوب می‌شود‌ اما به نظر می‌رسد اظهارات او برای ابهام‌زدایی و کاهش تنش‌ها بر سر اینکه آیا او آزادانه عمل کرده است؛ آیا او گروگان سعودی‌هاست یا اینکه آنها در بخشی از استراتژی گسترده‌تر خودشان او را مجاب به استعفا کردند تا به رقیب منطقه‌ای خودشان ایران فشار آورند، کافی نبوده باشد‌.
چنین سوالاتی را نمی‌توان تنها با مصاحبه‌ در یکی از شبکه‌های حزب سیاسی سعودی‌گرای حریری و با حضور پائولا یاکوبیان، مجری تلویزیونی که مطابق خط‌مشی سعودی‌ها حرکت می‌کند، پاسخ داد‌.
حریری پاسخ روشنی به چرایی اعلام استعفا از عربستان به جای لبنان، نداد‌. او همچنین هیچ‌گونه جزییات جدیدی از آنچه هشت روز پیش به عنوان توطئه علیه جانش توصیف کرده بود، ارائه نکرد‌. او رنگ‌پریده و خسته با چشمانی گودافتاده اغلب با سرعت به سمتی می‌نگریست و این‌طور به نظر می‌رسید که به فرد دیگر حاضر در اتاق نگاه می‌کرد‌.
آن کسانی که نگرانند که حریری ممکن است تحت فشار قرار گرفته باشد و حتی از طرف عربستان بازداشت شده باشد، از جمله مقام‌های لبنانی، دیپلمات‌های غربی و برخی از متحدان سیاسی حریری، بعید است که به چیزی کمتر از بازگشت او به لبنان متقاعد شوند‌.
آنچه به ظن آنها می‌افزاید این است که استعفای حریری دقیقا همان روزی انجام شد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان بر بازداشت صدها سعودی در طرحی نظارت کرد که خودش آن را سرکوب ضدفساد و منتقدان آن را پاکسازی توصیف کردند‌.
به اعلام استعفای حریری، عمدتا به چشم تلاش سعودی‌ها برای ساقط کردن دولت ائتلافی حریری با حضور نمایندگان حزب سیاسی شیعه حزب‌الله نگاه شد که متحد ایران هم هست‌. دست‌کم پنج شبکه تلویزیونی لبنان از انتشار مصاحبه یکشنبه‌شب گذشته حریری خودداری کرده و می‌گویند هنوز مشخص نیست که حریری قادر بوده باشد آزادانه صحبت کند‌.
میشل عون، رییس‌جمهور لبنان پیشتر گفته بود که هر آنچه حریری از عربستان بگوید، بازتاب حقیقت نیست و نتیجه شرایط مرموز و مشکوکی است که در پادشاهی عربستان در جریان است و بنابراین نمی‌توان آن را جدی گرفت‌. حریری به یاکوبیان گفت: «من آزادم، ممکن است فردا بروم‌.» با این حال او افزود، زمانی که در ریاض بوده اطلاعاتی نمایان شده که او را متقاعد کرده تدابیر امنیتی‌اش را پیش از بازگشت مورد بازبینی قرار دهد‌. مقام‌های لبنانی می‌گویند اطلاعاتی درباره توطئه‌ای علیه او در دست ندارند‌.
حریری در سخنرانی استعفایش در چهارم نوامبر گفت تهدیداتی علیه زندگی‌اش وجود دارد که اشاره‌ای ضمنی به این مساله داشت که این تهدیدات از جانب حزب‌الله است‌. او همچنین به مداخله ایران در لبنان و سلطه حزب‌الله به عنوان دلیل دیگری برای تصمیم به کناره‌گیری اشاره کرد‌.
اما در مصاحبه حریری به این سوال که آیا استعفایش نهایی است، جواب روشنی نداد‌. او گفت طبق قانون اساسی به محض بازگشت به لبنان باید شخصا استعفایش را تقدیم کند اما به این نکته اشاره کرد که مذاکراتی را با میشل عون و سایرین خواهد داشت و اگر لبنان بتواند سیاست بی‌طرفی در منطقه پیشه کند ممکن است او در قدرت بماند‌.
حریری که شهروندی عربستان و لبنان را دارد، گفت همسر و فرزندانش در منزل‌شان در عربستان سکونت دارند و رابطه خوبی هم با ملک سلمان و ولیعهد دارد‌. به نظر می‌رسد لحن او خطاب به حزب‌الله نسبت به زمان سخنرانی استعفا که متعهد شده بود تا دست متحدان ایران را قطع کند، نرم‌تر شده باشد؛ در عوض در انتقادی ملایم‌تر به حزب‌الله گفت که آنها زمانی که حریری سازشی درون دولت ائتلافی انجام می‌داد، آن را جبران نکردند‌.
آن کسانی که در مصاحبه یکشنبه شب گذشته حریری به دنبال سرنخ‌هایی از نیات میزبان سعودی او می‌گشتند به این نکته اشاره کردند که حریری مشارکت حزب‌الله در یمن، جایی که ائتلاف تحت امر عربستان با نیروهای متحد با ایران می‌جنگند، را مشکل دانسته است‌. این مصاحبه ساعاتی پس از آن انجام شد که شمار بی‌سابقه‌ای از لبنانی‌ها از ماراتن سالانه بیروت برای ارسال پیام‌شان علیه مداخله بین‌المللی در لبنان از سوی هر طرفی استفاده کردند‌.
درخواست عربستان برای تعلیق عضویت لبنان در اتحادیه عرب
عربستان از دبیرکل اتحادیه عرب خواسته عضویت لبنان را در این اتحادیه به حالت تعلیق درآورد‌. ابوالغیط نیز با عبدالفتاح سیسی در این باره گفت‌وگو کرده است‌. سیسی به ابوالغیط ابلاغ کرده که این موضوع در شورای اتحادیه عرب مطرح نشود‌. وی تماس‌های زیادی را با رهبران عربستانی خواهد گرفت چراکه اخراج لبنان از اتحادیه عرب این اتحادیه را ضعیف‌تر خواهد کرد‌.
در همین راستا، بغداد نیز به اتحادیه عرب هشدار داده که اگر لبنان از این اتحادیه اخراج شود عراق نیز از آن بیرون خواهد آمد‌. قطر نیز به این اتحادیه ابلاغ کرده که در صورت اخراج لبنان و خروج عراق، قطر نیز از این اتحادیه خارج خواهد شد‌. کویت اما اعلام کرده که لبنان مرتکب هیچ گونه اقدامی علیه کشورهای عربی نشده و نباید عضویتش در این اتحادیه به حالت تعلیق درآید‌. کویت همواره برای توافق میان اعراب و برقراری بهترین روابط میان آنها تلاش کرده و در محاصره قطر نیز مشارکت نکرده بلکه به میانجیگری در این راستا پرداخته است‌. روابط کویت با لبنان دوستانه است‌.
مصاحبه تلویزیونی سعد حریری، نخست‌وزیر مستعفی لبنان شک و تردید میشل عون، رییس‌جمهور این کشور و دیگران را درباره اینکه او آزاد است و می‌تواند ریاض را ترک کند، از بین نبرد‌. اظهاراتش درباره اینکه به زودی به بیروت بازمی‌گردد، تایید نشده است و شک و تردید همگان را درباره آزادی‌اش بیشتر می‌کند چراکه همچنان اسراری وجود دارند که او تنها بعد از بازگشتش به بیروت می‌تواند درباره آن صحبت کند برای همین شاخ‌زنی میان میشل عون از یک‌سو و ولیعهد عربستان از سوی دیگر ادامه دارد‌. عون معتقد است که حریری در عربستان بازداشت است اما محمد بن سلمان به هر روشی می‌خواهد بگوید که حریری به خاطر حفظ جانش در ریاض است‌.
یکی از اعضای تیم ارتباطی که میشل عون تشکیل داده، اعلام کرد که تیم سعودی که حریری را بازداشت کرده به خواسته عون برای بازگشت سعد به بیروت جوابی نداده است‌. طرف سعودی به تایید داخلی و بین‌المللی میشل عون توجهی ندارد و حتی بن‌سلمان با درخواست امانوئل ماکرون برای اجازه دادن به حریری جهت ترک عربستان مخالفت کرده است‌.
ریاض با سه روش همچنان به مقابله با لبنان که خواهان آزادی حریری است، ادامه می‌دهد‌. اول اینکه به حریری اجازه داد مصاحبه تلویزیونی را با شبکه المستقبل انجام دهد‌. در این مصاحبه حریری بسیار آشفته و خسته بود مخصوصا اینکه مصاحبه‌کننده در فصل اول مصاحبه به او گفت که من مصاحبه را قطع می‌کنم تا کمی استراحت کنی‌.
اما وجه دوم مجبور کردن نمایندگان فراکسیون المستقبل به کنترل اظهارات و منسجم کردن موضعی بود که از بازداشت حریری در ریاض انتقاد نمی‌کند‌. وجه سوم شاید مطرح کردن مساله لبنان در نشست فوق‌العاده اتحادیه عرب است که یکشنبه گذشته برای بررسی مداخله ایران در لبنان و بقیه کشورهای منطقه برگزار خواهد شد‌.
یک منبع دیپلماتیک عرب در بیروت اعلام کرد که هدف از درخواست عربستان برای برگزاری نشست‌ فوق‌العاده وزارتی، ناکام گذاشتن تلاش‌های وزیر خارجه مصر است که به عربستان و چند کشور دیگر برای حل سریع مشکل لبنان و عربستان سفر کرده است‌. احمد ابوالغیط نیز سفری را به عربستان و کشورهای دیگر برای حل این مشکل آغاز کرده است‌. این اقدام بعد از آن صورت می‌گیرد که منابع می‌گویند، عربستان از وزرای خارجه عرب در نشست یکشنبه رسما درخواست می‌کند که عضویت لبنان در اتحادیه عرب را تعلیق کند‌. کشورهای عربی مثل قطر و عراق و مغرب عربی و شاید مصر تعلیق عضویت لبنان در این اتحادیه را قبول ندارند چراکه این مساله جنگ نظامی میان ارتش و حزب‌الله را ایجاب می‌کند و لبنان را نیز نابود خواهد کرد‌.
متوسل شدن عربستان به اتحادیه عرب بعد از آن اتفاق افتاد که میشل عون جبران باسیل، وزیر خارجه را مامور رفتن به اروپا و بین‌المللی کردن مساله بازداشت حریری در ریاض کرد‌. قرار است باسیل فردا سفرش به پاریس را آغاز کند‌. قرار است او با فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دیدار کند‌.
احتمال از کنترل خارج شدن بحران لبنان
استعفای اجباری احتمالی نخست‌وزیر لبنان می‌تواند باعث افزایش تنش‌ها میان عربستان و ایران شود و به‌گونه‌ای باشد که تمام منطقه را بلرزاند‌.
روزنامه زودویچه سایتونگ آلمان در گزارشی درباره بحران اخیر در لبنان نوشته است: لبنان یکی از کشورهای کوچک خاورمیانه است و در این کشور کوچک قدرت‌های بزرگ و منطقه‌ای همواره در طول دهه‌های گذشته تلاش کرده‌اند که یا به‌طور مستقیم یا از طریق نمایندگان خود نفوذشان را افزایش دهند‌. زمانی که تنش‌ها در این منطقه افزایش یابد، تمام منطقه را به رعشه می‌اندازد‌.
در طول چند سال گذشته بزرگ‌ترین بحران جنگ داخلی در خاورمیانه، در سوریه در همسایگی لبنان رخ داده است که براساس یک توافق نانوشته میان طرف‌های ایرانی و عربستان سعودی، لبنان از این بحران سوریه کنار گذاشته شد‌. اما این توافق نانوشته تا چندی پیش باقی بود زیرا حریری استعفای خود را با متهم کردن ایران و حزب‌الله اعلام کرد‌. از سوی دیگر پس از پرتاب موشک از سوی یمن به ریاض، عربستان سعودی، ایران و حزب‌الله را متهم کرد‌. حزب‌الله یک حزب قدرتمند در لبنان است و این گروه را می‌توان یک نیروی نظامی قدرتمند در لبنان برشمرد‌.
اسراییل و عربستان به‌جز خصومت علیه ایران و حزب‌الله نقاط مشترک اندکی با یکدیگر دارند؛ اگر اسراییلی‌ها وارد جنگ بر سر لبنان شوند، در این صورت جنگ جدیدی خاورمیانه را تهدید می‌کند‌. پسر پادشاه عربستان از نفوذ رو به رشد ایران عصبانی و به دنبال مقابله با این نفوذ است‌.
تنش‌ها میان ایران و عربستان سعودی در حال افزایش است اما سوال این است که چرا این دو کشور این‌گونه علیه یکدیگر خصومت دارند‌. لبنان تازه‌ترین مرحله از رویارویی این دو کشور است و می‌تواند به یک صحنه خطرناک تبدیل شود‌. همچنین دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا سعودی‌ها و اسراییل را برای اتخاذ مواضع تندتر تشویق می‌کند، اما به هرحال هرگونه حمله به مواضع حزب‌الله در لبنان کار بسیار احمقانه‌ای است زیرا در پاسخ به این اتفاق هزاران موشک، اسراییل را مورد هدف قرار می‌دهند و جنگی به راه می‌افتد که بهای آن را زندگی مردمان هر دو طرف پرداخت خواهند کرد‌.
هر گونه بروز جنگ در خاورمیانه می‌تواند فجایع بسیاری به همراه داشته باشد‌. اولین بار نیست که جنگ در خاورمیانه رخ می‌دهد و به دلیل سرعت بالای گسترش آن ممکن است از کنترل خارج ‌شود‌.