عملیات ناکام ایران در مبارزه با شرط‌بندی

نادر کریمی‌جونی- شرط‌بندی یا همان قماربازی، موضوع جدیدی در زندگی بشر نیست. اگر برخی روایات و فتاوی‌ مراجع تقلید درباره حلال بودن شرط‌بندی بر سر اسب‌ها در مسابقات سوارکاری را بپذیریم، روشن است که اسلام نیز در مواردی شرط‌بندی را مباح و جایز می‌شمارد.

در همان حال و در قرآن گونه‌هایی از شرط‌بندی غیرمجاز و حرام اعلام شده. این نشان می‌دهد که حتی در عربستان و حجاز…

…آن زمان- که تقریبا جامعه‌ای منزوی نسبت به جهان بود- عمل شرط‌بندی و قماربازی رایج بوده است یعنی عمر شرط‌بندی از عمر اسلام بیشتر است، همان‌گونه که عمر این رفتار از عمر بسیاری از ادیان دیگر، مانند یهودیت، بیشتر است و به همین دلیل می‌توان عمر این رفتار تفریحی- اقتصادی را به درازای تاریخ بشر دانست. هر چند نشانه‌هایی وجود ندارد که بتوان اثبات کرد آیا شرط‌بندی در دوره زندگی انسان اولیه وجود داشته یا نه. با این حال تصور می‌شود همیشه کسانی وجود داشته‌اند که می‌خواسته‌اند با هوش خود یا شانس و اقبال و بدون تحمل زحمت و رنج مال یا درآمدی کسب کنند و به همین علت، یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های مشتری شرط‌بندی همین عده بوده‌اند که البته درصد بزرگی از مشتریان پول‌های بادآورده شرط‌بندی، گاهی به خاک سیاه نشسته و نابود شده‌اند چنان که حتی خانواده خود را نیز بر سر قمار باخته‌اند.
این مقدمه در پاسخ به کسانی گفته شد که مدعی هستند شرط‌بندی و سایت‌های قمار، ابزار و سلاحی است که با هدف ضربه زدن به اقتصاد و اجتماع ایران شکل گرفته و توطئه‌ای است که دشمنان آن را طراحی و تدوین کرده‌اند. آنان با ارائه آمارهای عجیب و اخباری که معلوم نیست از کدام منبع و با چه میزان از صحت اخذ شده، تلاش می‌کنند حرف خود را اثبات و توطئه بودن ترویج قمار و شرط‌بندی را احراز کنند. این مدعیان واقفند که ادعاهایشان – در بهترین حالت- فقط یک ادعاست و مبنایی برای اثبات ندارد.
شرط‌بندی در تمام دنیا دارای دو بخش قانونی و غیرقانونی است که اگر آن را به کوه یخ تشبیه کنیم، بخش قانونی آن، قسمت روی آب کوه یخ و بخش غیرقانونی آن، قسمت زیر آب کوه یخ است. اتفاقا تشبیه کوه یخ برای قماربازی، تشبیه دقیق و درستی است چراکه در تمام کشورهای غربی که قماربازی قانونی وجود دارد، هرازگاهی پلیس و مقامات قضایی معارض قماربازان غیرقانونی می‌‌شوند و علاوه بر دست‌اندرکاران، برخی چهره‌های هنری، اجتماعی، ورزشی و حتی سیاسی را به خاطر مشارکت و دست داشتن یا کسب درآمد از قمار و شرط‌بندی غیرقانونی را بازداشت و محاکمه می‌کنند. در مواردی مجازات‌های سنگین مالی یا حبس برای این مشارکت‌کنندگان در قمار غیرقانونی تعیین و اعمال می‌شود. در عین حال همین ماهیت نیمه‌پنهان قمار، سایت‌ها و مراکز قماربازی و شرط‌بندی را به یکی از بهترین مراکز و مراجع پولشویی و تمیز کردن پول‌های کثیف تبدیل کرده است که این نکته بر حساسیت‌های مراجع انتظامی و قضایی علیه شرط‌بندی، مراکز آن و مشارکت‌کنندگان در شرط‌بندی‌های قانونی و غیرقانونی افزوده است.
ماهیت حرام بودن شرط‌بندی، غیرقانونی بودن این عمل در ایران را دارای ابعاد گوناگونی کرده و نظام جمهوری اسلامی ایران را در برابر آن قرار داده است. حتی شرط‌بندی در سوارکاری که از نظر برخی مراجع تقلید مباح است نیز در ایران نه فقط ترویج نمی‌شود بلکه گاهی با آن مقابله شده است. به همین دلیل اکثر مجموعه‌های شرط‌بندی که در داخل کشورمان فعال بودند رفته‌رفته بسته شده یا با آنها مقابله شده است. به همین دلیل ادامه حیات این مجموعه‌ها چه در تهران و چه در شهرستان‌ها، عملا امکان‌پذیر نشد و صاحبان این مجموعه یا از ادامه فعالیت انصراف دادند و یا ترجیح دادند که از خارج از ایران مجموعه‌های خود را سازماندهی و هدایت کنند. به همین دلیل برخی از صاحبان مجموعه‌های شرط‌بندی به خارج از کشور مهاجرت کردند و با شدت بیشتری فعالیت‌هایشان را ادامه دادند. به ویژه آنکه هزینه‌های مهاجرت و زندگی خارج از کشور به انتظار سود این افراد اضافه شد و آنان مجبور بودند برای کسب درآمدهای بیشتر و افزون‌تر تلاش کنند. به این افراد مهاجر، البته برخی ایرانیان ساکن کشورهای دیگر نیز اضافه شد و در نتیجه تعداد سایت‌های شرط‌بندی افزایش یافت. با رواج یافتن شبکه‌های اجتماعی و استقبال مردم از این شبکه‌ها، دامنه فعالیت مجموعه‌های شرط‌بندی از وبلاگ‌ها و سایت‌های اینترنتی به این شبکه‌ها و بالاخص اینستاگرام و تلگرام کشیده شد چنان‌که اکنون قریب به اتفاق مجموعه‌های شرط‌بندی از بسترهای اینستاگرام در درجه اول و تلگرام در درجه دوم برای فعالیت خود استفاده می‌کنند.
کوچ مجموعه‌های شرط‌بندی به فضای مجازی و استفاده از بستر شبکه‌های اجتماعی برای فعالیت‌های خود، برخی کاربران همین شبکه‌ها و از جمله برخی بازیگران سینما، خوانندگان و چهره‌های معروف را به ایجاد و یا مشارکت در کانال‌ها و صفحه‌های شرط‌بندی ترغیب کرد تا جایی که برخی از همین بازیگران و خوانندگان با استفاده و سوار شدن بر محبوبیت و معروفیت خود، صفحه‌های جداگانه‌ای برای فعالیت‌های شرط‌بندی ایجاد کردند. به ویژه در دوران کرونا و کسادی بازار فیلم، موسیقی و هنر، روی آوردن به سایت‌های شرط‌بندی و جذب مخاطبان به مشارکت در شرط‌بندی‌ها می‌تواند درآمد خوب و معتنابهی را نصیب همین هنرمندان کند.
مقامات کشورمان درباره این سایت‌های شرط‌بندی که عمده یا اکثر قریب به اتفاق آنها در خارج از کشور و بالاخص در کشورهای ترکیه و امارات متحده عربی فعالیت می‌کنند، دو دغدغه مهم دارند؛ دغدغه نخست فسادی است که این سایت‌ها و عوامل‌شان در حوزه فعالیت خود وارد می‌کنند. روشن است که حوزه فعالیت سایت‌ها و مجموعه‌های شرط‌بندی اموری است که نتیجه آن نامشخص است. این حوزه‌ها شامل مسابقات به طور کلی و بالاخص مسابقات ورزشی است. در شاخه مسابقات ورزشی نیز فوتبال به خاطر حجم قابل توجه هواداران و تنوع تیم‌ها و مسابقات داخلی و خارجی هوادار بسیاری را جذب می‌کند و به همین دلیل میزان پول جابه‌جا شده در بردها و باخت‌ها بسیار قابل ملاحظه است. همین پول بسیار قابل ملاحظه باعث می‌شود عوامل و دستانی که برای به جیب زدن کیسه‌های پول دراز شده‌اند، درصدد برد یا باخت عمدی در برخی مسابقات برآیند. این امر البته تنها به ایران محدود نمی‌شود و بسیاری از کشورهای اروپایی هم‌اکنون با چنین معضلی دست به گریبان هستند.
در واقع این عوامل با تهدید و تطمیع عوامل گوناگون تلاش می‌کنند نتیجه دلخواه خود را در مسابقات رقم بزنند و در این راه از فاسد کردن دست‌اندرکاران، بازیکنان و سرمربی یا مربیان تیم‌ها نیز هراسی ندارند. این تلاش البته در نهایت پول آلوده را وارد ورزش و می‌کند و دست‌اندرکاران مسابقات ورزشی را آلوده و فاسد می‌سازد. همین فساد دغدغه بزرگی برای عوامل انتظامی و قضایی است تا با آن مبارزه و از رواج آن جلوگیری یا پیشگیری کنند.
دغدغه دوم مقامات امنیتی- قضایی درباره سایت‌های شرط‌بندی نقل و انتقال غیرقانونی پول به خارج از کشور است. اگرچه آماری در خصوص میزان پول رد و بدل شده برای هر برد و باخت وجود ندارد و گاهی مالکان و صحنه‌گردانان این سایت‌ها در مورد درآمدهای ناشی از شرط‌بندی اغراق می‌کنند اما گمان می‌رود که مجموع صفحه‌ها و کانال‌های تلگرامی شرط‌بندی، گردش مالی بالغ بر چند صد میلیارد تومان داشته باشند که چون رهبران و راهبران این صفحه‌ها عمدتا در خارج از کشور هستند این پول‌ها نیز باید به خارج از کشور انتقال یابد که در نتیجه سایت‌های مذکور برای جذب درآمدهای حاصله خود در ایران، ناچار به انتقال غیرقانونی پول از کشور هستند.
با اینکه مقامات ایرانی در مورد میزان موفقیت خود در مبارزه با کانال‌ها، صفحات و فعالان عرصه شرط‌بندی توضیح نداده و نمی‌دهند اما پس از گذشت بیش از یک دهه از فعالیت مالی مجموعه‌های شرط‌بندی، هنوز هم درگاه‌های متعددی برای پرداخت الکترونیکی پول شرط‌بندی وجود دارد. این نکته و اینکه تعداد صفحه‌های شرط‌بندی و چهره‌های دخیل در آن افزایش می‌یابد، نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران در مبارزه با سایت‌های شرط‌بندی چندان موفق عمل نکرده و اقداماتش تاثیر قاطع و لازم را نداشته است.