ایجاد «حریم بو» برای طاق‌بستان!

تعین حریم طاق‌بستان مدت‌هاست که به دلایل مختلف به تاخیر افتاده است و این اثر باستانی همچنان تعیین حریم ملی نشده است. در همین حال معاون پایگاه جهانی بیستون و طاق‌بستان صحبت از ایجاد «حریم بو» برای این محوطه تاریخی کرده است. به عقیده او دود و بوی ناشی از دنده کبابی‌های اطراف این سنگ‌نوشته‌ها به آنها آسیب میزند. اما سوال اصلی اینجاست: ایجاد حریم بو برای محوطه‌ا‌ی که هنوز تعیین حریم ملی نشده است چقدر ضرورت دارد؟
معاون پایگاه جهانی بیستون و طاق‌بستان، تنها راه نجات این محوطه تاریخی با قدمتی حدود ۱۵۰۰ سال را «ایجاد حریم بو» می‌داند، حریمی که تا پیش از این کسی از آن حرفی به میان نیاورده بود و حتی در مواجهه قرارگیری این عنوان با طاق‌بستان شوخی‌هایی از این دست که «اتفاقا خود طاق‌بستان در حریم درجه یک «اثر ملی دنده کباب» قرار دارد» مطرح می‌شد!
اما واکنش‌های مسوولان میراث فرهنگی در مقابل این پرسش که «حریم بو» در میراث فرهنگی و یونسکو به چه معناست، نیز خود جالب توجه است.
پیمان نعمتی، معاون پایگاه طاق‌بستان در نخستین اظهار نظر مطرح شده معتقد بود؛ «یکی از مباحث جدید در میراث جهانی، «حریم بو» است، برای همین قصد داریم در طاق‌بستان، دنده کبابی‌ها را عقب‌تر ببریم تا حریم بو برای این محوطه تاریخی و گردشگر حفظ شود.»
گفتن یک کلمه برای حریم بو کافی نیست
این در حالی است که محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در گفت‌وگو با ایسنا و با تاکید بر اینکه قصد وارد شدن به جزییات طاق‌بستان و «حریم بو» برای آن، تا قبل از پرسش و بررسی پژوهشی در این زمینه را ندارد، بیان می‌کند: یونسکو وارد جزییات نمی‌شود و می‌گوید باید نخست آسیب‌ها و تهدیدها مشخص و بر آن اساس حریم‌ها گذاشته شوند، تا به مرور آنها از بین بروند و به جای آن آسیب‌ها ظرفیت‌ها و نقاط قوت باقی بماند.
او که مسوول تهیه و تدوین پرونده‌های ثبت جهانی نیز است، ادامه می‌دهد:‌ حریم، حریم است، اگر آسیب‌شناسی انجام شود، ما موارد مختلف را آسیب‌شناسی می‌کنیم و حریم برای اثر می‌گذاریم، هر چیز که باعث وارد شدن آسیب به حوزه شود، به بنیان اثر ضرر بزند، آلودگی چه محیط زیستی و چه بصری ایجاد کند، یک پروژه است و باید درباره آن تحقیق شود.وی تاکید می‌کند: این موارد یک پروژه پژوهشی محسوب می‌شوند و باید براساس آن بگویند حریم چیست، حتی اگر قرار به جابه‌جایی در این نقاط باشد.
هنوز حریم طاق‌بستان تعیین
نشده است
از سوی دیگر فرهاد نظری، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی در این زمینه به ایسنا می‌گوید: هر اثر تاریخی یک عرصه و یک حریم دارد که آن حریم محدوده‌های حفاظتی هستند، تا به آن اثر آسیبی وارد نشود.
او ادامه می‌دهد: من رد یا تائید نمی‌کنم که حریم بوی دنده کباب‌ها می‌تواند به طاق‌بستان آسیب وارد کند یا خیر. بلکه معتقدم مسوولی که این حریم را مطرح می‌کند، نخست بگوید بر چه اساسی این بحث را مطرح می‌کند.
او در پاسخ به سوالی مبنی بر تعیین حریم محوطه تاریخی طاق‌بستان نیز اظهار کرد: در طول سه سال گذشته مسوولان این پایگاه در حال اصلاح حریم مصوب این محوطه تاریخی هستند، اما به دلیل چند نقض کوچک هنوز این کار تکمیل نشده است.
این صحبت‌ها در حالی مطرح می‌شوند که در طرح حریم روستای خرقان شاهرود این ضابطه ذکر شده است؛ «براساس احداث و راه‌اندازی هرگونه فعالیتی که موجب بروز آلودگی همچون آلودگی صوتی لرزش، دود، بو و نظایر آن کند، ممنوع است.»
بحثی که از سال‌های گذشته مرمتگران آثار تاریخی آن را تائید کرده‌اند و حتی آن را یکی از اصول برای حفاظت از نقش‌برجسته‌ها دانسته‌اند.
اما یک پرسش مطرح می‌شود، زمانی که به قول مدیر کل دفتر ثبت در طول سه سال گذشته، پایگاه طاق‌بستان هنوز نتوانسته طرح حریم مصوب این محوطه تاریخی را اعلام کند، چطور به جای بررسی موانع موجود برای اعلام این تعیین حریم، به فکر ثبت جهانی است، اما به فکر نخستین قدمی که برای ثبت جهانی باید بردارد، نیست؟ آیا بهتر نیست نخست به جای توجه به «حریم بو» و ثبت جهانی به حریم ملی اثر توجه کند؟