سیاست خارجی مغفول ماند

علی خرم – موضوع سیاست خارجی مساله بسیار مهمی است و باید به طور وسیع به آن پرداخته شود. این موضوع به صورت خیلی گذرا در این مناظره مطرح شد و نه‌تنها از سوی دست‌اندرکاران مناظره به آن اهمیت داده نشده بلکه از سوی کاندیداها هم به طور جدی به آن پرداخته نشد.
یک بخش مناظره روز جمعه شامل حملاتی بود که به توافق هسته‌ای شد و در بخش دیگر هم که می‌توانستند به عمق مسایل بپردازند بازهم اقدام خاصی انجام نشد. در مجموع موضوعات سیاست خارجی به هیچ وجه پررنگ نبود و تبادل نظری نشد. هیچ‌کدام از نامزدها هم دیدگاه‌های مشخصی در مورد سیاست خارجی مطرح نکردند. در زمینه سیاست خارجی جناح آقای روحانی و اصلاح‌طلبان حرفی برای گفتن دارند اما در این مناظره خیلی اشاره‌ای به آن نشد و فقط مقدار کمی به این موضوع پرداختند و توصیفاتی کردند.
در مقابل جناح راست‌گرا هم از سیاست خارجی خیلی استقبال نمی‌کنند. علتش هم آن است که می‌خواهند روابط خارجی را در اختیار سیاست داخلی قرار دهند و اصولا مایل نیستند سراغ تعامل سازنده، آن طور که سند چشم‌انداز گفته است، بروند. البته محافظه‌کاران چون خیلی به دنبال بهبود روابط ایران با جهان نیستند بنابراین در پرتو آن کمتر توانسته‌اند کار سیاست خارجی را در چارچوب کاندیدای ریاست جمهوری تفهیم کنند. از سوی دیگر دکتر روحانی و همفکرانش، شاید به علت کمی وقت نتوانستند موضوعات سیاست خارجی را بشکافند و برای مردم تفهیم کنند بنابراین آنها نیز نگفتند چه کارهای بیشتری در این حوزه می‌توانند انجام دهند و در عین حال بیشتر به دفاع از عملکرد خود در برجام پرداختند در حالی که می‌توانستند در این حوزه مطالب خوبی مطرح کنند. جناح مقابل هم‌چون چندان علاقه‌‌ای به طرح موضوعات تعامل سازنده یا بهبود روابط با جهان به ویژه با منطقه ندارند بنابراین این موضوع مغفول ماند.
سیاست خارجی موضوعی نیست که نامزدها بخواهند آن را فراموش کنند یا از آن رهایی یابند‌. بنابراین تمام نامزدها باید تلاش کنند دیدگاه خود را به سیاست خارجی به وضوح برای مردم تشریح کنند. وقتی هم رییس‌جمهور شدند چاره‌ای جز پرداختن به این موضوع ندارند. بر این پایه اگر بخواهند به شکلی بپردازند که نگاه تهاجمی همراه آن باشد مانند دولت نهم و دهم، نمی‌توانند پاسخ مطلوبی به نیاز کشور بدهند. به نظر من کسانی که در مناظره اول کمتر نمود داشتند، در مناظره دوم بیشتر دیده شدند و کسانی که در مناظره اول بیشتر دیده شدند، تعدیل شدند و البته فرد شاخصی به عنوان برنده مناظره از این میدان بیرون نیامد و همه به شکل متوسط با موضوع برخورد کردند. آقای قالیباف سعی می‌کرد مانند مناظره اول حرف‌های تهاجمی بزند اما به نظر من این بار مشاوران او گفته‌اند که مناظره اول به نفع او تمام نشد بنابراین در این مناظره رویکردش تعادلی بود. قالیباف خود را نماینده و صدای ۹۶ درصد از مردم معرفی کرده که چهار درصد سرمایه‌سالاران جامعه مقابل آن ایستاده‌اند در صورتی که شاید خود او هم در این چهار در‌صد بگنجد البته مردم واقعیت را می‌دانند و به آن واقف هستند. باید منصف بود و مردم را صددرصد دانست و برای همه کار کرد. اگر کسی ثروتمند است باید بتواند در این جامعه رشد کند و کسی که فاقد ثروت است، باید شرایطی فراهم شود تا به ثروت معقول برسد. این نوع برخوردها نزد مردم که واقعیت را می‌دانند قابل پذیرش نیست مردم همه کاندیداها را می‌شناسند و عملکرد قالیباف را در شهرداری می‌دانند. بنابراین نه‌تنها تهاجم کارساز نیست بلکه ممکن است نتیجه منفی داشته باشد.
به نظرم‌ هاشمی‌طبا همانند جهانگیری از عملکرد دولت دفاع کرد. او شخصیت خاص خود را دارد و متین، آرام و کمتر تهاجمی است و جاهایی هم در دفاع از عملکرد دولت توضیحاتی داد و نگاهش را نسبت به دولت حاضر به ویژه حملاتی که از سوی جناح مخالف دولت می‌شد، قابل توجه بود.