دورخیز فولادی‌های پایین‌دستی برای تسخیر بازار صادرات

«جهان صنعت»- وزارت صنعت، معدن و تجارت در آخرین بخشنامه خود صادرات محصولادت لوله، پروفیل، میلگرد و تیرآهن را تنها از طریق تولیدکنندگان و نمایندگان آنها مجاز دانسته است. در واقع همزمانی صدور این بخشنامه با قرار گرفتن صنایع فلزی در فهرست تحریم‌های خصمانه ترامپ اگر‌چه به نظر می‌رسد مشکل مضاعفی را به محدودیت‌های صادراتی صنایع فولادی می‌افزاید و زمینه‌ساز ایجاد انحصار در بازار این محصولات خواهد شد‌ اما به عقیده کارشناسان و فعالان صنایع پایین‌دستی صنایع فلزی این تصمیم به واسطه حذف دلالان و واسطه‌ها از بازار و شفاف‌سازی در عرضه محصولات صادراتی علاوه بر تثبیت قیمت‌ها به افزایش رقابت‌پذیری در بازارهای بین‌المللی و همچنین داخلی منجر خواهد شد. البته فعالان این حوزه معتقدند به واسطه قرار گرفتن نمایندگان شرکت‌ها در فهرست وزارتخانه، نگرانی بابت ایجاد انحصار وجود ندارد، اما از آنجایی که بیشترین تمرکز تحریم‌ها متوجه صادرات فولاد خام بوده و اساسا صادرات محصولات فولادی با کدهای تعرفه‌ای مختلف، امکان‌پذیر است‌ بنابراین جایگزینی صادرات محصولات فولادی به جای فولاد خام راهکاری مناسب برای خروج از چالش‌های تحریمی و افزایش درآمد ارزی حداقل در شرایط کنونی خواهد بود.
جایگزینی محصولات فولادی به جای فولاد خام
امیر‌حسین کاوه دبیر انجمن تولیدکنندگان لوله و پروفیل در گفت‌وگو با «جهان صنعت» در خصوص بخشنامه اخیر وزارت صنعت، معدن و تجارت مبنی بر صادرات چهار محصول لوله، پروفیل، میلگرد و تیرآهن صرفا از طریق تولیدکنندگان و نمایندگان آنها و تاثیر آن بر روند صادرات و همچنین امکان ایجاد انحصار در بازار این محصولات اظهار داشت: بخشنامه اخیر وزیر صنعت، معدن و تجارت در زمینه صادرات محصولات فولادی در راستای کنترل بازار و شفاف‌سازی در صادرات و همچنین بازگشت ارز حاصل صورت گرفته است.
وی در ادامه افزود: اینکه بخشنامه فوق تنها شامل تعداد معدودی از شرکت‌ها شده است و زمینه‌ساز ایجاد انحصار در بازار خواهد شد با فلسفه و اساس موضوع در تضاد بوده و نه تنها نمایندگان معرفی شده از سوی شرکت‌ها نیز امکان صادرات خواهند داشت بلکه واحدهایی که تولیدات خود را به روز‌رسانی کرده‌اند نیز در فهرست مجاز وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار می‌گیرند.
کاوه در پاسخ به اینکه در برخی از مواقع شاهد کنترل و ایجاد انحصار بازار از سوی تولیدکنندگان هستیم، بنابراین احتمال معرفی دلالان به عنوان نماینده شرکت برای استفاده از مجوز صادرات وجود دارد، گفت: نمی‌توان منکر برخی سوء‌استفاده‌ها از التهابات کنونی بازار شد، اما در صورتی که تولیدکننده‌ای نسبت به معرفی اینگونه افراد و شرکت‌ها نیز اقدام کند با توجه به مشخص بودن مبدأ عرضه محصول یا صادرات غیر‌قانونی زمینه مقابله و شفاف‌سازی وجود خواهد داشت.
دبیر انجمن تولیدکنندگان لوله و پروفیل در خصوص امکان صادرات محصولات فولادی با وجود محدودیت‌های تحریمی اخیر گفت: تحریم صنایع فلزی در واقع جنگ‌ روانی است تا درآمدهای ارز را تحت‌الشعاع قرار دهد‌. این در حالی است که تمرکز تحریم‌های ظالمانه آمریکا متوجه فولاد خام بوده و کدهای تعرفه‌ای محصولات فولادی در فهرست تحریمی قرار نمی‌گیرند‌. بنابراین در شرایط کنونی با عرضه مناسب فولاد در بازار داخلی زمینه افزایش تولید محصولات پایین‌دستی و در نتیجه رشد صادراتی فراهم خواهد شد.
وی در ادامه افزود: تحقق اهداف فولادی دولت در سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ و تولید ۵۵ میلیون تنی فولاد نیازمند توسعه متوازن زنجیره تولید فولاد است، اما روند توسعه‌ای متوازن نبوده و غالبا در صنایع بالادستی زنجیره فولاد صورت گرفته است .
کاوه تاکید کرد: در شرایطی که برای تامین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی که در صادرات از ارزش افزوده بالاتری نسبت به فولاد خام برخوردار‌ند با چالش واردات مواجه هستیم صنایع فولادی نیز به جای توسعه این محصولات و تامین نیاز داخلی غالبا به سمت تکمیل زنجیره تولید صنایع بالادستی با هدف صادرات فولاد خام متمرکز شده‌اند‌. اما باید توجه داشت که توسعه باید به صورت هوشمندانه صورت گیرد و متناسب با شرایط حاکم بر اقتصاد کشور به سمت توسعه صنایع فولادی برای تامین مواد اولیه واحدهای تولیدی با ارزش افزوده بالاتر و در نتیجه افزایش درآمدهای ارزی حاصل از صادرات حرکت کرد.
وی در پاسخ به اینکه آیا صنایع پایین‌دستی از ظرفیت لازم برای مصرف تمامی تولیدات صنایع فولادی برخوردارند گفت: در حوزه لوله و پروفیل هم‌اکنون بالغ بر ۱۸ میلیون تن ظرفیت تبدیل وجود دارد و این در حالی است که این صنایع با نیمی از ظرفیت خود به تولید مشغولند. البته در سایر صنایع و واحدهای پایین‌دستی ممکن است با کمبود ظرفیت مواجه باشیم‌، اما صنایع فولادی بزرگ می‌توانند همگام با توسعه زنجیره نسبت به سرمایه‌گذاری در این صنایع اقدام کنند تا علاوه بر تحقق اهداف فولادی شاهد توازن در صنایع پایین‌دستی نیز باشیم.
حذف واسطه‌ها از صادرات مقاطع طویل فولادی
سیف‌الله امیری مدیرکل دفتر صنایع معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت در رابطه با ایجاد انحصار در بازار با صدرو بخشنامه این وزارتخانه مبنی بر صادرات محصولات فولادی از طریق فهرست اعلامی به گمرک می‌گوید: به منظور بازگشت ارز حاصل از صادرات مقاطع طویل فولادی به سامانه نیما و جریان تولید کشور به همراه قطع دست دلالان از صادرات، وزیر صنعت، معدن و تجارت با ارسال فهرستی از تولیدکنندگانی که امکان صادرات به گمرک در بازه زمانی سه ماهه زمینه کنترل و رصد محصولات صادراتی را فراهم آورده است.
وی با عنوان اینکه این بخشنامه با موافقت سندیکای لوله و پروفیل صادر شده است، گفت: صادرات مقاطع طویل فولادی همچون میلگرد و لوله و پروفیل پیش از این نیز صورت گرفته است اما به واسطه ایجاد اختلال روند صادراتی از طریق ورود دلالان به بازار صادرات، سندیکای لوله و پروفیل چندین بار خواستار ساماندهی صادرات از طریق این وزارتخانه شد که نهایتا با موافقت ستاد تنظیم بازار نسبت به اجرای بخشنامه اقدام شد.
وی ادامه داد: بر این اساس مقرر شد تا گمرکات اسامی صادرکنندگان مقاطع طویل فولادی را تنها پس از تایید معاونت معدنی این وزارتخانه به رسمیت شناخته و در صورت رعایت ضوابط صادراتی از سوی شرکت‌های تولیدکننده مجوز صادرات در سه ماه بعد نیز صادر خواهد شد.
امیری با تاکید بر اینکه صادرات محصولات فولادی ممنوع نشده است گفت: در این راستا به تشکل‌های مرتبط به منظور تسهیل امور صادراتی و هماهنگی با گمرک اعلام شد تا تعیین تکلیف نهایی و عدم توقف روند صادرات این نوع مقاطع، از ارسال بار به گمرک خودداری کرده تا شرکت‌ها مشمول هزینه‌های دموراژ و کوتاژ نشوند. این در حالی است که صادرات محصولات فولادی حتی یک دقیقه هم ممنوع نشده و متاسفانه در نتیجه برداشت سندیکای لوله و پروفیل اعلام شد صادرات محصولات فولادی از طرف وزارت صنعت، معدن و تجارت ممنوع شده است.
امیری یادآور شد: انجمن و سندیکای لوله و پروفیل باید کف مقدار عرضه لوله و پروفیل و میلگرد در بورس را برای هر شرکت تولیدی معرفی کنند تا تولید داخل به مشکل بر نخورد و برای حمایت از تولید داخل این اقدام صورت می‌پذیرد.
مدیرکل دفتر صنایع معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت تصریح کرد: تولیدکنندگان باید کف عرضه در بورس را برای عدم کمبود در بازار داخل رعایت کنند و در این صورت مجوز صادرات از سوی معاونت معدنی وزارت صمت برای سه ماه آینده صادر خواهد شد.
امیری در خصوص امکان ورود دلالان به واسطه معرفی نمایندگان تولیدکنندگان برای صادرات گفت: امکان معرفی نماینده تنها برای واحدهایی امکان‌پذیر است که بدهی بانکی دارند تا از طریق نماینده صادرات انجام شود البته این موضوع منوط به آن است که شرکت اصلی ارز حاصل از صادرات را در سامانه نیما ثبت کند. از سوی دیگر در صورت ورود دلالان در صادرات مقاطع فولادی شرکت تولیدکننده‌ای که محصولات آن از طریق واسطه‌ها و دلالان صادر شده به عنوان خاطی مورد پیگرد قرار گرفته و مجوز صادرات آن ابطال خواهد شد.