عاقبت یک حقوقدان

«جهان‌صنعت»-من سرهنگ نیستم، حقوقدانم! این جمله حسن روحانی در مناظرات انتخاباتی سال ۱۳۹۲ ورق را برگرداند. تا قبل از شب مناظره همه نظرسنجی‌ها خبر از پیشتازی محمدباقر قالیباف می‌داد اما روحانی توانست با یادآوری حوادث کوی دانشگاه و نقش قالیباف در برخورد با دانشجویان، خود را تبرئه کند و حریف را آچمز.
شش سال پس از آن واقعه، روحانی دیگر رنگ و بوی کاندیدای حقوقدان را ندارد. امروز روحانی معترضان به گرانی بنزین را تهدید به رصد خیابانی می‌کند و بر طبل پخش اعترافات تلویزیونی می‌کوبد. او که در مناظرات انتخاباتی سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ شعارهای اصلاح طلبانه می‌داد، با نشان دادن رویی دیگر از سیاست‌ورزی‌اش، همراهان و پشتیبانان دیروز خود را نا امید کرده است. چهره امروز روحانی چه ثمره فشارهای جناح تندرو داخلی باشد و چه تنگناهای بین‌المللی، چه نتیجه بی برنامگی در اقتصاد باشد و چه عکس‌العملی آنی در برابر حوادث سخت، برای کسانی که به او و برنامه‌هایش رای دادند پذیرفته نیست.
درخواست تازه رییس جمهور
روحانی دیروز در همایش بیمه و توسعه خواستار پخش اعترافات دستگیرشدگان حوادث اخیر شد.
روحانی تاکید کرد «اعترافات اغتشاشگران در آینده پخش خواهد شد.» این موضوع نشان از نگاه امنیتی رییس دولتی دارد که در زمان انتخابات و مناظره‌های انتخاباتی با سخنان عوام‌فریبانه قصد پنهان کردن رویکرد سختگیرانه خود را داشته است. متاسفانه حسن روحانی با لبخند توانست به ریاست دولت برسد و حالا با فراموشی تمام وعده‌وعید‌های خود از نقض حقوق بشر و قانون اساسی سخن می‌گوید.
واقعیت آن است که برگ برنده روحانی طی این سال‌ها تنها توافق هسته‌ای ایران با کشورهای غربی بود که کشور و ملت را به سوی اعتدال پیش برد، اما حالا با پیش‌شرط‌های سختگیرانه و کاهش مرحله‌ای تعهدات هسته‌ای این نقطه مثبت نیز از کارنامه روحانی در حال پاک شدن است .
این روزها رویکرد امنیتی رییس‌جمهور به واسطه مسوولیتش در شورای‌عالی امنیت ملی بیش از همیشه بروز پیدا می‌کند. او حتی در زمان اعتراضات مردمی در سخنانی سعی در نهادینه کردن ترس در دل مردم داشت. او ضمن اشاره به شناسایی رانندگانی که طی اعتراضات اخیر راهبندان درست کرده‌اند، گفت: «خودرو در اختیار من است که استفاده کنم نه اینکه راهبندان درست کنم. اگر راهبندان درست کردم خوشبختانه آنقدر سیستم مانیتور و دوربین داریم که خودرو، پلاک آن و راننده مشخص می‌شود.» و این یعنی کسانی که ناخودآگاه گرفتار این راهبندان شدند باید به مسوولان جواب پس دهد. متاسفانه با این رویکرد رییس دولت و مقابله با طرح نمایندگانی که صرفا تلاش بر اجرای درست قانون اساسی دارند خیلی از مردم بی‌گناه ناخودآگاه قربانی سیاست‌های سختگیرانه مسوولان می‌شوند. مردمی که در شرایط فعلی با ناکامی دولت در توافق هسته‌ای روبه‌رو هستند و در بحران فقر و بیکاری و سرکوب و بی‌عدالتی ادای زندگی کردن را درمی‌آورند.
رییس‌جمهور دیروز در سخنان خود به برخی اعتراضات در هفته‌های گذشته پس از آغاز سهمیه‌بندی و افزایش قیمت بنزین اشاره کرد و گفت: در حوادث چند روز و هفته گذشته دچار مساله‌ای شدیم که از نظر من در سال ۹۸ قابل پیش‌بینی بود و من این موضوع را به دوستان گفته بودم. عده‌ای از کسانی که دستگیر شدند بی‌گناه هستند و باید آزاد شوند، عده‌ای دیگر هستند که تخلفی کردند که به نظر من جرم آنچنانی نیست. حال ممکن است فردی لاستیکی را آتش زده باشد یا جوانی با فریاد شعاری سر داده باشد که به نظر من درباره این افراد نباید سختگیری کنیم اما کسی که با سلاح گرم و سرد و قمه به خیابان‌ها آمده و آن کسی که فروشگاه‌ها را غارت کرده با افراد دیگر تفاوت دارد.
روحانی با تاکید بر لزوم تفکیک میان افراد بازداشت‌شده ادامه داد: قوه قضاییه باید تلاش بیشتری کند و با آنهایی که مجرم هستند باید براساس قانون با آنها رفتار شود و آنهایی هم که تخلفی کردند و جرم کوچکی داشتند باید با رافت اسلامی برخورد شود. در این حوادث عده‌ای با احساسات می‌آیند و مسائلی پیش می‌آید اما آنهایی که سازمان‌یافته به خیابان‌ها آمدند و اعترافات‌شان در آینده پخش خواهد شد برنامه‌ریزی‌شان از پیش از دو سال قبل بوده است.
وی ادامه داد: این افراد قصد داشتند سال قبل در مقطعی اقدامات خود را انجام دهند که موقعیت مناسب برایشان پیش نیامد. امسال نیز به دنبال زمان مناسبی بودند و بیشتر در تلاش بودند که در اواخر دی‌ و بهمن‌ ماه و ایام نزدیک به انتخابات اقدامات برنامه‌ریزی‌شده خود را انجام دهند، اما زمانی که موضوع بنزین اعلام شد، اربابان‌شان از خارج به آنها اعلام کردند که زمان کارشان فرا رسیده است. با این افراد باید برخورد شود و اگر کسی تخلفی کرده و وابستگی‌هایی دارد قوه قضاییه باید با آن برخورد کند.
رییس‌جمهور با اشاره به جلسه خود با وزیر کشور خاطرنشان کرد: دو روز پیش وزیر کشور را خواستم و او گزارش بسیار مفصلی از آغاز تا پایان مساله داد. در عین حال که دستورات لازم را به او دادم، دستور دادم هیاتی سه نفره متشکل از معاون حقوقی رییس‌جمهوری و وزرای کشور و دادگستری تشکیل شود تا همه موارد را بررسی کنند و در اسرع وقت به من گزارش دهند.
روحانی گفت: ممکن است در این حوادث کسی کشته شده باشد که اصلا مقصر نبوده بلکه عابر بوده، همچنین ممکن است کسی در حال حفاظت از واحد تجاری خود بوده و کسی با قمه به او حمله کرده و او کشته شده که این فرد شهید حساب می‌شود. همچنین آنهایی که مورد اصابت تیر قرار گرفتند، براساس گزارش پزشکی‌قانونی مشخص است که چه نوع گلوله‌ای به آنها اصابت کرده است. اصلا گلوله‌هایی که پیدا شده در اختیار سپاه، بسیج و نیروی انتظامی نبوده بلکه مشخص است متعلق به چه نوع اسلحه‌ای بوده است. وی اظهار کرد: باید به وضعیت آنهایی که بی‌گناه از دست رفتند رسیدگی شود. همچنین همه آنهایی که کشته شدند یکسان نیستند.
اگر در محل یا شهر ما یک نفر کشته شده فورا نباید بگوییم که او آشوبگر بوده و حقش بوده بلکه ممکن است او واقعا آشوبگر نبوده و بی‌گناه و بی‌تقصیر بوده و در حال عبور بوده یا یک شعار ساده داده است. من از هیات سه نفره می‌خواهم که هر چه سریع‌تر گزارش نهایی را تهیه کنند و به من بدهند و اگر کسی مقصر نبوده و به او خسارتی وارد شده سریعا آن را جبران کنیم.
ایران در یک‌قدمی مذاکره
اما سخنان روحانی تنها منوط به اعتراضات داخلی کشور نبود. سیاست خارجه و بحث مذاکره با آمریکا از موضوعات مورد اشاره رییس‌جمهور ایران در همایش ملی بیمه و توسعه بود. هر چند اظهارات آقای رییس‌جمهور تکرار مکررات بود بازگشت آمریکا به تعهدات برجامی، پیش‌شرط مذاکره ایران پیرامون مسائل منطقه‌ای است. روحانی بارها به پایبندی ایران به این شرط اصرار ورزیده و در عین حال از خواسته آمریکا برای مذاکره سخن گفته. تردیدی نیست که مذاکره با آمریکا در بهبود وضعیت اقتصادی کشور تاثیر مثبتی خواهد گذاشت اما ایران به دنبال نشانی مثبت از جانب آمریکا برای بحث مذاکره است.
روحانی با اشاره به اینکه از تحریم و عدم مذاکره همه دنیا، منطقه و ملت ایران ضرر می‌کنند، گفت: ما دولتی نبودیم که از زیر بار یک مسوولیت سخت فرار کنیم و هیچ وقت این کار را انجام ندادیم و می‌دانستیم که انجام دادن برخی از امور چه سختی‌هایی به دنبال دارد؛ می‌دانستم که اگر در نیویورک جواب تلفن رییس‌جمهور آمریکا را بدهم، در فرودگاه مهرآباد تهران عده‌ای افراطی می‌آیند و لنگه کفش پرتاب می‌کنند، اما همه را به جان خریدم چرا که این چیزها برایم مهم نبود و آنچه اهمیت داشت این بود که وجدانم راحت بوده و به قولی که به مردم داده‌ام، پایبند باشم و بودم. رییس‌جمهور افزود: در آن دوران شرایط کشور را آرام کردیم، اما مجددا رژیم صهیونیستی، عربستان و افراطیون آمریکا بر سر ترامپ کلاه گذاشتند، به‌گونه‌ای که بزرگ‌ترین کلاهی که سر ترامپ رفت در موضوع برجام بود؛ به او گفتند که «اگر از برجام خارج شده و تحریم‌های فوق‌العاده را علیه ایران اعمال کنید، این نظام سقوط خواهد کرد و آن وقت پیروز بزرگ تاریخ هستی و خواهی گفت که بعد از ۴۱ سال رییس‌جمهوری بودم که ایران را در هم شکستم. روحانی ادامه داد: ترامپ می‌خواست ادایی شبیه ریگان راجع به شوروی سابق در بیاورد و نمی‌دانست که ملت، جامعه، فرهنگ، جوانان، کارآفرینان و مسوولان ایران برای استقلال و عزت کشورشان تا پای جان می‌ایستند. رییس‌جمهور با بیان اینکه آمریکا نقض پیمان کرده است، خاطر‌نشان کرد: این باید در ذهن‌ها و در تاریخ بماند که ایران با ۶ قدرت بزرگ جهانی قراردادی را امضا کرد که آنها آن را زیر پا گذاشتند و ما ناقض نبودیم و هنوز هم به این توافق عمل می‌کنیم و اگر امروز هم کاهش تعهدات داریم، در چارچوب همین قرارداد است.
روحانی با بیان اینکه «امروز به دنبال حل مسائل هستند و بیشتر از همه آمریکا به دنبال این موضوع است»، گفت: در سال جاری و در ایامی که در نیویورک بودم، هر روز در هتل محل اقامت ما ترافیکی از سران کشورها برای دیدار و گفت‌وگو بود.
رییس‌جمهور با اشاره به اینکه آمریکایی‌ها در ذهن سران کشورها این موضوع را جا انداخته بودند که همه کارها با گفت‌وگو درست می‌شود و اشکال از طرف ایران است و نمی‌خواهد مذاکره کند، گفت: آمریکا می‌خواست باری را که بر دوش داشت به ایران منتقل کند و این را نه یک نفر از سران بلکه تمام کسانی که با من دیدار داشتند، گفتند و خواستار این بودند که ملاقات با رییس‌جمهور آمریکا را قبول کنم. روحانی ادامه داد: می‌خواستیم این توطئه و نقشه را بشکنیم و به همه دنیا بگوییم که برای ملاقات و ارتباط مشکلی نداریم، بلکه می‌خواهیم ابتدا رییس‌جمهور آمریکا تمامی تحریم‌ها را بردارد و ساعتی بعد ملاقات خواهیم کرد.
تلاش مجلس برای جلوگیری از پخش اعترافات تلویزیونی
تداوم پخش اعترافات تلویزیونی واکنش برخی نمایندگان مجلس را برانگیخت و آنها تلاش‌شان برای تهیه طرح ممنوعیت پخش اعترافات از صداوسیما و سایر رسانه‌های گروهی و ارائه آن به مجلس خبر دادند.
اوایل مهرماه بود که محمود صادقی، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، عزم خود را برای ارائه طرح دوفوریتی «ممنوعیت ضبط و پخش اعترافات اشخاص از صداوسیما و دیگر رسانه‌ها» جزم کرد و در نهایت آن را تحویل هیات رییسه مجلس داد.
مطابق این طرح «ضبط اعترافات اشخاص و پخش آن از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و سایر رسانه‌های گروهی، در هر مرحله از مراحل تعقیب و تحقیقات مقدماتی ممنوع است و مرتکب، اعم از تهیه‌کننده و پخش‌کننده، علاوه بر الزام به اعاده حیثیت از متهم، به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.» همچنین مقام‌ها یا ماموران حکومتی دستوردهنده پخش اعترافات، علاوه بر مجازات فوق به «انفصال از خدمت و محرومیت از یک تا پنج سال از مشاغل حکومتی» محکوم خواهند شد.
نمونه این اعترافات و پخش آن توسط صداوسیما مربوط به یکی از متهمان پرونده ترور دانشمندان هسته‌ای به‌نام مازیار ابراهیمی است؛ کسی که اعترافاتش مبنی بر فرماندهی عملیات ترور شهید احمدی‌روشن و فریدون عباسی که در سال ۹۱ در مستندی با عنوان «کلوپ ترور» از صداوسیما پخش شد اما بعد از مدتی اعلام کرد مقابل دوربین اعترافات اجباری نشسته بود. اعتراف به شکنجه توسط ابراهیمی و تایید اعترافات جعلی در پرونده ترور دانشمندان هسته‌ای توسط مقامات دولتی کافی بود تا سوالات مختلفی در ذهن افکار عمومی ایجاد شود؛ سوالاتی از این دست که چرا از تیمی که بی‌گناه بودند به زور اعتراف گرفته می‌شود تا به گناه ناکرده متهم شوند و اگر اعتراف‌شان صحت دارد چرا اکنون آزاد هستند یا اینکه رسیدگی به پرونده ترور دانشمندان هسته‌ای بالاخره بعد از این سال‌ها به کجا رسید و…
اما ابهامات این اعترافات جعلی و پخش مصاحبه مازیار ابراهیمی از متهمان پرونده ترور که در آن گفت اعترافات پخش شده از او در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، همگی تحت فشار و شکنجه بوده و واقعیت نداشته، واکنش‌های زیادی را در مجلس داشت. البته پخش اعترافات متهمان در صداوسیما در این سال‌ها منوط به پرونده ترور هسته‌ای نبوده و همین اواخر نیز پس از دستگیری روح‌الله زم اعترافات او در چندین نوبت از صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش شد.