وداع با گذشته، سلام به تهدیدات جدید

زهرا رحیمی- ناکامی بوش در دستیابی به اهداف خود در خاورمیانه، بحران در اقتصاد آمریکا و اوج‌گیری نارضایتی افکار عمومی نسبت به وضع موجود، پدیدآورنده دگرگونی دیگری در سیاست خارجی آمریکا و روش جنگ این کشور شد و باراک اوباما با وعده «تغییر»، نماد این دگرگونی در سیاستگذاری ایالات‌متحده شد‌. اوباما با وجود تمرکز بر خاورمیانه، راهبردها و تاکتیک‌های متمایز از بوش و نومحافظه‌کاران را در پیش گرفت‌. او خصوصا درصدد آرایش مجدد نظام بین‌الملل و مبارزه علیه تروریسم جهانی بود‌. بنابراین وی برای جایگزینی سیاست خارجی یک‌جانبه‌گرا، غیرت ساز و متکی به سخت‌افزار جورج بوش، با سیاست‌های مدنظر خویش نظیر جنگ پیشگیرانه با استفاده از دیپلماسی چندجانبه، همکاری نزدیک با همپیمانان و سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان ملل متحد، وعده گفت‌وگو با کشورهایی نظیر ایران و سوریه، حل معضلات پیچیده بین‌المللی نظیر مناقشه اعراب و اسراییل و‌.‌.‌. را طرح‌ریزی کرد‌. از آن گذشته اوباما برخلاف جورج بوش برنامه عمل خود را بر محوریت قدرت نرم‌افزاری قرار داده و دست‌کم در مواضع اعلامی خود تمایل زیادی به استفاده آشکار از قدرت سخت‌افزاری نداشت‌. برای مثال، باراک اوباما در سخنرانی قاهره، سیاست خارجی خود در رابطه با جهان اسلام و کشورهای درحال‌توسعه را سیاست گفت‌وگوی سازنده، نگاه به آینده و تغییر سیاست‌های بوش اعلام کرد‌. وی در این مورد گفت: «من در پی آغازی نوین برای رابطه میان ایالات‌متحده و اسلام براساس علایق و احترام متقابل در اینجا حاضر شده‌ام‌.»
همان‌گونه که وی در سخنرانی قاهره ابراز داشت، اولویت‌های دولت او در خاورمیانه عبارت بودند از: تجدید نیرو علیه تروریسم جهانی، مقابله با افراط‌گرایی، اشاعه دموکراسی و جلوگیری از تکثیر تسلیحات هسته‌ای و کشتارجمعی‌. با اندکی دقت و تامل می‌توان دریافت که این اهداف در واقع همان رئوس طرح خاورمیانه بزرگ جورج بوش هستند‌.
به‌عبارت‌دیگر، اوباما در تعریف استراتژی و منافع ملی آمریکا در خاورمیانه بر اساس فضای کلی حاکم بر سیاستگذاری آمریکا پس از جنگ سرد حرکت کرد و تنها در بعضی مسایل تاکتیکی و صرفا در بعضی لفاظی‌های سیاسی از اسلاف خود متمایز بود‌. به‌طورکلی دکترین اوباما استفاده از قدرت هوشمند و در شرق مدیترانه استراتژی گفت‌وگو همراه با امتیازدهی برای حفظ صلح خاورمیانه بود‌. اوباما جنگ عراق را به‌مثابه جنگی یک‌جانبه، بازدارنده و خلاف اصول حقوق بین‌الملل تعریف کرد‌. درعین‌حال، جنگ افغانستان را به‌مثابه جنگی که با مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد در پاسخ به حمله مستقیم به ایالات‌متحده و با حمایت ائتلاف بین‌المللی گسترده انجام‌شده در نظر گرفته و توجیه کرد‌.