پایان خاطره بازی

صبا رضایی – تخریب، تعطیلی، تغییر کاربری سینماهای قدیمی، نوستالژیک و تاثیرگذار تهران از جمله خبرهای نگران‌کننده‌ای است که در روزهای پایانی سال به گوش می‌رسد. یکی از این خبرهای ناگوار، خبر تخریب سینما عصر جدید به دست مدیرعامل آن است. سیر تخریب و تعطیلی سینماهای لاله‌زار نه‌تنها متوقف نشده بلکه در حال سرایت به تمامی سینماهای قدیمی و خاطره‌ساز پایتخت است. به تازگی خبرهایی منتشر شده مبنی بر اینکه قرار است سینما عصر جدید تخریب شود. در خبرها آمده است که هدف از تخریب این سینما، ساخت مجدد آن و ایجاد مجموعه سینمایی جدید است. این اتفاق در واقع تخریب خاطره جمعی پایتخت‌نشینان است. به زودی نوستالژی‌ها و ساختمان‌هایی که در خاطره جمعی مردم جای دارند از بین می‌روند و تهران تبدیل به شهری غریبه برای شهروندانش می‌شود.
سینما عصر جدید واقع در تقاطع خیابان‌های طالقانی و وصال در تهران با توجیه ساخت‌و‌‌ساز مجدد تخریب خواهد شد. یکی از مالکان این سینما در گفت‌وگو با خبرآنلاین عنوان کرد خبر تخریب این سینما درست است و این روزها مالکان در تلاش هستند کارهای اداری لازم برای تخریب آن را طی کنند تا در نهایت به تعبیر این مدیر «نه به این زودی‌ها»، اما سینما تخریب شود.
هدف از تخریب این سینما، ساخت مجدد آن و ایجاد مجموعه سینمایی چهار پنج سالنه عنوان شده است. بعد از آنکه چهارم اسفندماه خبر تعطیلی سینما عصر جدید منتشر شد، اکنون از تخریب این سینما سخن به میان می‌آید. آذرماه همین امسال خبری در مورد حکم تخریب سینما ایران در لاله‌زار به میان آمد. سینما گلریز که بیش از ۶۰ سال قدمت دارد، به دلیل اختلاف میان مالک و صاحب سرقفلی پلمب شده و احتمال تعطیلی و تخریب یا تغییر کاربری آن نیز وجود دارد.
چندی پیش سینما بولوار در بلوار کشاورز نیز که زمانی یکی از سینماهای مدرن تهران بوده تغییر کاربری پیدا کرده و به مرکز همایش‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران تبدیل شده است.
سینما شهر قشنگ که بیش از ۱۰ سال قدمت دارد نیز تعطیل شده و تابستان همین امسال از سوی فرزند مرحوم رضا حجت (مالک)، اعلان فروش این سینمای ۷۰ ساله بر سردر آن نصب شد. بسیاری از این سینماها به دلیل فرسودگی و متروکه شدن با تخریب و تغییر کاربری مواجه شدند اما برخی دیگر هم به دلیل رکود سینما و کم بودن تماشاگر رو به تعطیلی می‌روند و در شرایط فعلی کرونا هم مزید بر علت شده است.
قدمت عصر جدید
سینما عصر جدید یکی از سینماهای قدیمی کشور به شمار می‌رود و از سال ۱۳۲۱ تحت عنوان سینما تخت جمشید فعالیت می‌کرده است. از سال ۱۳۵۷ ساختمان این سینما به طور کامل منهدم شده و سال ۱۳۵۸ مجددا بازسازی شد و با نام سینما عصر جدید فعالیت خود را ادامه داد. هم‌اکنون سینما عصر جدید با سه سالن در اختیار مراجعه‌کنندگان است‌. درجه هر سه سالن سینما عصر جدید ممتاز است‌. سالن یک با داشتن ۶۰۰ صندلی به سیستم دالبی ۶۵۰ پیشرفته‌ترین سیستم دالبی موجود در آمریکا مجهز است‌. سالن دو ۱۶۰ صندلی و سالن سه‌ ۷۵ صندلی دارد. مدیریت سینما عصرجدید از یک سال قبل به عبدالله علیخانی از سهامداران شرکت تهیه و تولید فیلم پویا‌فیلم واگذار شد.
تلاش‌های خبرنگار «جهان‌صنعت» برای گفت‌وگو با معاون میراث فرهنگی بی‌نتیجه ماند.
تکذیب خبر تعطیلی عصر جدید
بعد از خبر تعطیلی سینما عصر جدید عبدالله علیخانی تهیه‌کننده سینما و مدیر سینما عصر جدید درباره خبر تعطیل شدن این سینما در گفت‌وگو با برنا اظهار کرد: در حال حاضر سینماهای بسیاری مثل سینما پارس تعطیل هستند و دلیل این تعطیلی نیز مشخص است. فعلا سینماها مخاطب ندارند و هیچ آدم عاقلی در این شرایط به سینما نمی‌رود. وقتی سینما مشتری ندارد طبیعی است که سینما تعطیل باشد و به هیچ‌وجه این خبر که سینما عصر جدید به طور کامل تعطیل شده‌ صحت ندارد.
حال خبر تخریب این سینما به گوش می‌رسد و هیچ واکنشی از سوی مدیران این سینما مشاهده نمی‌شود.
خبر تخریب به گوش شورای شهر نرسیده است
رییس کمیسیون فرهنگی شورای شهر از تعطیلی سینما عصر جدید اظهار بی‌اطلاعی کرد. او مدعی است که تاکنون خبری مبنی بر تخریب سینما عصر جدید نشنیده است اما اگر چنین تصمیمی اتخاذ شده باشد تلاش می‌کند از این اتفاق جلوگیری کند.
محمدجواد حق‌شناس به «جهان‌صنعت» گفت: مساله تخریب سینما عصر جدید در کار نیست بلکه مساله تعطیلی است. آخرین خبری که من داشتم این بود که به خاطر نداشتن مشتری و مساله کرونا مدتی سینما عصر جدید تعطیل می‌شود و این نخستین باری است که خبر تخریب سینما عصر جدید را می‌شنوم.
او افزود: تصمیم برای تخریب سینما عصر جدید قطعا از سوی شورای شهر نبوده بلکه مالک این سینما چنین تصمیمی را اتخاذ کرده و سینما عصر جدید نیز بر اساس چارچوب‌های خود اداره می‌شود. حق‌شناس با اظهار نگرانی از اتفاقاتی که در فضای سینمای کشور رخ می‌دهد بیان کرد: تلاش می‌کنیم از اتفاقاتی همچون تخریب سینما عصر جدید و دیگر سینماهای قدیمی و قدمت‌دار کشور جلوگیری کنیم.
او در پاسخ به اینکه برای جلوگیری از تخریب سینما عصر جدید چه اقداماتی انجام خواهید داد، گفت: هر تلاشی که بتوانیم، برای ماندگاری و پایداری مراکز فرهنگی و هنری در سطح کشور انجام می‌دهیم. حق‌شناس در پاسخ به این پرسش که برای حفاظت از سینماهای لاله‌زار چه کرده‌اید بیان کرد: برای حفظ و حراست از سینماهای لاله‌زار بودجه‌ای در نظر گرفتیم تا هم سینماهای شهر را مرمت و مشکل آنها را رفع کنیم و هم راسته لاله‌زار را حفظ کنیم تا این سینماها به تدریج به موقعیت گذشته خود بازگردند. او گفت: در رابطه با سینماهای لاله‌زار اقداماتی برای احیای سینماها، مرمت و نوسازی و ازسرگیری مجدد فعالیت آنها در نظر گرفته‌ایم.
به جای تخریب، مرمت کنید
رییس سابق پژوهشگاه میراث فرهنگی بر این باور است که باید مانع تخریب سینما عصر جدید شد. به عقیده مدیرعامل سابق بنیاد سینمایی فارابی، رشته‌ای وجود دارد به نام مرمت و به راحتی می‌توان با مرمت ساختمان از تخریب این اثر جلوگیری کرد.
سیدمحمد بهشتی‌شیرازی کارشناس میراث فرهنگی به «جهان‌صنعت» گفت: سینماهای نوستالژیک جزئی از فرهنگ و خاطره نوستالژیک مردم به شمار می‌روند. در واقع قسمتی از خاطره شهری مردم هستند که همه شهروندان از آن خاطرات نوستالژیک دارند. به همین دلیل این سینماها باید حفظ شوند.
بهشتی معتقد است که شهرداری تهران باید تمهیداتی در نظر بگیرد تا مالک این سینما نیز دچار خسارت و ضرر نشود و از زیان‌های حاصله ناچار به فروش این سینمای نوستالژیک نشود. آنهایی که معتقدند از سال‌ها پیش بافت مرکزی تهران خالی از زندگی جاری شده و سکونتی در آن جریان ندارد و دچار شب‌مرگی شده، نگاه کنند ببینند که قسمت مرکزی تهران چگونه دوباره به حالت زندگی برگشته و زندگی در این بخش چگونه پررنگ‌تر شده است، به ‌طوری ‌که غیرقابل تصور نیست اگر بگوییم ۱۰ تا ۱۵ سال آینده بخش مرکزی تهران از جمله سرزنده‌ترین بخش‌های تهران خواهد شد.
او با اشاره به اینکه گذشته نزدیک اهمیت فوق‌العاده‌ای برای یک کشور دارد بیان کرد: جامعه‌ای که گذشته نزدیک خود را حفظ و آن را رسیدگی کند آینده نزدیک و دور بهتری دارد. این گذشته نزدیک در بعضی زمینه‌ها مربوط به دوره معاصر از زمان مشروطه می‌شود، در بعضی زمینه‌ها به دوره‌های نزدیک‌تر و از جمله به دهه‌های اخیر مربوط می‌شود… در واقع تاریخ مثل درخت تنومندی است که ریشه و تنه آن معرف گذشته دور است و شاخه‌ها و ساقه‌های آن معرف گذشته نزدیک است. در جریان حیات درخت هر اتفاق محسوسی در این بخش درخت رخ می‌دهد جوانه‌ها، شکوفه‌ها و برگ و بار درخت در همین بخش ظاهر می‌شود. بهشتی افزود: حتی‌الامکان باید مانع تخریب سینماهای نوستالژیک شهری شد. اگر ساختمان عصر جدید دچار کهولت شده، رشته‌ای وجود دارد به نام مرمت آثار. می‌توان به راحتی آن را مرمت کرد.
تخریب سینماهای لاله‌زار
چندی پیش علی اعطا به موضوع تخریب سینما ایران لاله‌زار و تخریب این راسته فرهنگی پرداخت و گفت: جایی در میانه تهران تاریخی، گذر آپارات‌هاست. از گوشه شمال‌شرقی میدان توپخانه به سوی شمال، خیابان لاله‌زار است، خیابان سینماهای تهران، خیابان سینماهای ایران که نه، دالان سینماهای محتضر پایتخت. دالان احتضار ۱۸ سینمایی که روزگاری با فعالیت آنها لاله‌زار گذر آپارات‌ها بود و حالا سال‌هاست با تعطیلی این سینماها، لاله‌زار به دالان سینماهایی تبدیل شده که سال‌هاست نفس‌شان به شماره افتاده است. سخن بر سر ۱۸ سینمای این خیابان قدیمی است، ۱۶ سینما در لاله‌زار و دو سینما در امتداد آن در لاله‌زار نو. او افزود: این روزها، اخبار تلاش برای احیای لاله‌زار، خبر احتمال صدور پروانه تخریب سینما ایران به عنوان سینمای قدیمی خیابان لاله‌زار، دوستداران فرهنگ و هنر و میراث را نگران کرده است. رای اخیر دیوان عدالت اداری مبنی بر الزام شهرداری به صدور پروانه ساختمانی تخریب و نوسازی سینما ایران و انتشار خبر آن در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منشأ و مبدأ این نگرانی‌هاست. اگر سینما ایران بر اساس رای دیوان تخریب شود، به گمان من این نقطه آغاز تخریب سریالی سینماهای لاله‌زار خواهد بود.
عضو هیات رییسه شورای اسلامی شهر تهران با بیان اینکه لاله‌زار امروز دالان سینماهای رو به احتضار است، بیان کرد: سینما فاروس یا خورشید نو که در مقابل تئاتر نصر قرار دارد و در سال ۱۳۱۶ احداث شده است، در حال حاضر چشم‌اندازی برای ماندن ندارد. سینما کریستال که در سال ۱۳۲۴ ایجاد شده، توسط مالکین، مسیر تخریب و ساخت مجتمع تجاری را دنبال می‌کند. سینما البرز، سینمای دیگری است که در دهه‌های نخستین قرن در خیابان لاله‌زار احداث شده که وضعیت بهتری از فاروس و کریستال ندارد.
اعطا در بخش دیگر سخنانش گفت: سینماهای محتضر لاله‌زار، ظرفیت و گنجایش ۱۰ هزار صندلی دارند. با مرمت و احیا و با زنده‌سازی این سینماها با گنجایش ۱۰ هزار صندلی، چرا لاله‌زار محل برگزاری جشنواره‌های فیلم نباشد؟ توضیح واضحات است که ایجاد جریان زندگی فرهنگی و هنری راهش عریض کردن پیاده‌روها نیست. بدیهی است که باید کالبد هم با زندگی جاری در آن فضا متناسب باشد. لاله‌زار با مرمت و چهار بنای تاریخی و بازپیرایی جداره‌ها و عریض کردن پیاده‌روها، پذیرای جریان زندگی متناسب با فرهنگ و هنر امروز نخواهد شد.
او گفت: فردا و پس‌فردا سینماهای دیگری با رای دیوان به سراغ ما خواهند آمد و ما همچنان همچون یک پروژه دانشگاهی مشغول عریض کردن پیاده‌روهای لاله‌زار و بازپیرایی جداره‌ها هستیم و ابتکار عملی در برابر الزام به صدور پروانه تخریب نداریم. اگر شهرداری ابتکار عمل را به دست بگیرد و اولا با مذاکره و پیگیری چندجانبه از یک سو با مالکین سینماها و از دیگر سو با مسوولان حوزه فرهنگ، لاله‌زار را مهیای برگزاری جشنواره‌های سینمایی کنند، زندگی فرهنگی و هنری لاله‌زار به جریان خواهد افتاد.
سخن آخر
تخریب سینما عصر جدید و سینما ایران تنها تخریب یک ساختمان قدیمی نیست، نابودی خاطره جمعی مردم پایتخت است. به جای تخریب می‌توان آنها را مرمت کرد، کرونا هم دائمی و ماندگار نیست اما بهانه خوبی برای سودجویانی است که درصدد نابودی خاطرات جمعی مردم هستند.