بچه سنگلج

«من برای شما همیشه همان عزتم، بچه‌ای از سنگلج، همانی که از سیزده‌سالگی در تماشاخانه‌های لاله‌زار با تشویق‌های شما بزرگ شده‌ام… همانی که همراه شما با دردهای ایران بسیار گریسته‌ام و با شادی‌هایش لبخندها زده‌ام…»
این حرف‌های عزت‌الله انتظامی، بچه‌محله سنگلج تهران بود که از پیش‌پرده‌خوانی در تماشاخانه‌های لاله‌زار و کنترلچی سینماها در کوچه برلن شروع کرد و به قله بازیگری در سینمای ایران رسید و به شهرت و محبوبیتی گسترده در میان مردم ایران دست یافت. نام عزت‌الله انتظامی، در تاریخ سینمای ایران با نقش‌های ماندگاری که در فیلم‌های گاو، پستچی، اجاره‌نشین‌ها، دایره مینا، هزاردستان، ناصرالدین‌شاه آکتور سینما، بانو، گراند سینما و روسری آبی خلق کرد باقی است.
«مدرسه‌ هنر مزرعه‌ بلال نیست آقا، که هر سال محصول بهتری داشته باشد. در کواکب آسمان هم یکی می‌شود ستاره‌ درخشان، الباقی سوسو می‌زنند…». این سخن را که از زبان خود عزت‌الله انتظامی در فیلم «ناصرالدین شاه آکتور سینما» بیان شده است، به راستی می‌تواند بر موقعیت خود انتظامی در سینمای ایران تطبیق پیدا کند. انتظامی بازیگری در سینمای مدرن ایران را کمی دیر آغاز کرد، اما چنان ماندگار درخشید که «آقای بازیگر» سینمای ایران لقب گرفت.او یک بازیگر صاحب سبک و بی‌بدیل در سینمای ایران بود که با اغلب کارگردان‌های برجسته سینمای ایران مثل داریوش مهرجویی، علی حاتمی، ناصر تقوایی، مسعود کیمیایی و محسن مخملباف کار کرد. انتظامی، بازیگر پرکاری بود و در کارنامه سینمایی‌اش نام بیش از ۵۰ فیلم دیده می‌شود اما با وجود این پرکاری، سختگیر هم بود و هر پیشنهادی را نمی‌پذیرفت و به خاطر دستمزد، به بازی در فیلم‌هایی که با سلیقه هنری‌اش مغایر بود تن نداد؛ هفت دهه فعالیت هنری و تنها ۵۰ فیلم سینمایی. با این حال لقبش آقای بازیگر بود؛ بازیگری که در میانسالی ستاره شد.
آقای بازیگر متولد ۳۱ خرداد سال ۱۳۰۳ در محله‌ سنگلج تهران و فارغ‌التحصیل دانشکده‌‌ هنرهای زیبای تهران در سال ۱۳۵۱ بود. وی پس از گذراندن دوره‌ تحصیلات مقدماتی، وارد هنرستان صنعتی تهران شد و در رشته‌ برق به تحصیل پرداخت. آغاز فعالیت هنری او شهریور ۱۳۲۰ مصادف با ۱۷‌سالگی‌اش بود. او برای ادامه‌‌ تحصیل به مدرسه‌‌ شبانه‌‌ تئاتر و سینما در ‌هانوفر آلمان رفت و در سال ۱۳۳۷ به ایران بازگشت.
انتظامی با گذراندن دوره‌های آموزشی تئاتر به ایران بازگشت و به دلیل فضای نامناسب سینمای ایران از نظر اخلاقی به کار دوبله فیلم، اجرای نمایش و حضور در تلویزیون روی آورد. در سال ۱۳۴۷ خورشیدی با بازی در فیلم «گاو» به کارگردانی داریوش مهرجویی به عرصه سینما گام نهاد.انتظامی در ۱۳۴۸ خورشیدی تصمیم به کسب تجربه آکادمیک گرفت و توانست بدون کنکور وارد دانشگاه هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشته تئاتر شود. پس از فراغت از تحصیلات دانشگاهی در حدود سال‌های ۱۳۵۳-۱۳۵۲ خورشیدی به تدریس رشته تئاتر در دانشکده هنرهای زیبا و دانشگاه الزهرا (س) کنونی پرداخت.او در دانشگاه هنرهای زیبا دانشگاه تهران نزد استادانی همچون حمید سمندریان و اسماعیل شنگله دانش خود را با آموخته‌های آکادمیک روزآمد کرد. انتظامی در هنرستان صنعتی همراه با هوشنگ بهشتی، نصرت‌الله کریمی، حمید قنبری و محمدعلی جعفری فعالیت هنری می‌کرد.
انتظامی پدر مجید انتظامی آهنگساز است. او که کارمند رسمی وزارت بهداری بود در ۱۳۳۸ خورشیدی به همت رییس اداره هنرهای زیبای وقت به آن اداره منتقل شد و همزمان کار تولید تئاترهای تلویزیونی را به عنوان بازیگر و کارگردان آغاز کرد.
انتظامی فعالیت خود را با پیش‌پرده‌خوانی در لاله‌زار آغاز کرد و سپس با بازی در فیلم واریته بهاری به کارگردانی پرویز خطیبی پا به عرصه‌ سینما گذاشت. بازی در فیلم گاو داریوش مهرجویی گام دیگر زنده‌یاد انتظامی برای آغاز فعالیت حرفه‌‌ای‌اش در سینما بود. آقای هالو، اجاره‌نشین‌ها، پستچی، دایره مینا و بانو فیلم‌‌هایی هستند که این هنرمند در آن با مهرجویی همکاری داشته است.
در زندگینامه عزت‌الله انتظامی این اتفاق مهم نباید از قلم بیفتد که او نخستین بازیگر سینمای ایران به شمار می‌آید که موفق به دریافت یک جایزه‌ بین‌المللی شد. او برای بازی در فیلم گاو جایزه‌ هوگو نقره‌‌ای جشنواره‌ فیلم شیکاگو را در سال ۱۳۵۰ از آن خود کرد.
حاجی‌ واشنگتن، خانه عنکبوت، شیر سنگی، ‌هامون، روز فرشته، روز واقعه، روسری آبی و دیوانه‌‌ای از قفس پرید، گراند سینما، خانه‌ای روی آب، گاو خونی، مینای شهر خاموش، آتش سبز، چهل‌سالگی و… از دیگر آثار شاخص این هنرمند بی‌بدیل است که از او به یادگار مانده است.
عزت‌الله انتظامی در نزدیک به ۱۵ فیلم قبل از انقلاب و حدود ۴۰ فیلم سینمایی بلند بعد از انقلاب به ایفای نقش پرداخت. خود دارد و راه آبی ابریشم به کارگردانی محمد بزرگ‌‌نیا آخرین اثر سینمایی بود که در آن بازی کرد.
لهجه و گویش تهرانی زیبای او در فیلم‌‌ها و خونگرمی و مردم‌دوستی‌‌اش باعث شد تا سال‌ها در میان مردم با عزت زندگی کند و او که خود را برآمده از دل مردم می‌دانست معتقد بود که از تشویق آنان در تماشاخانه‌‌ها پا گرفته و به اینجا رسیده است.
به واقع انتظامی با بازی‌‌های درخشانش در این سال‌ها به هنر بازیگری معنا بخشید. آقای بازیگر در تلویزیون هم فعالیت داشته و بازی او در سریال خاطره‌انگیز هزاردستان به کارگردانی علی حاتمی ماندگار شده است.
ژان کلود کریر فیلمنامه‌‌نویس و بازیگر فرانسوی در یادداشتی با عنوان «عزت انتظامی: یک شمایل» درباره‌ آقای بازیگر نوشته است: «هیچ دستوری برای ستاره شدن و ستاره ماندن وجود ندارد. باید دارای یک نگاه، یک حضور، جذابیتی آنی و چهره‌‌ای آشنا، حتی پیش از نخستین دیدار بود. باید دارای یک دم، یک حس و تمام ویژگی‌هایی که لغت روح را معنی می‌کند، بود.»
درگذشت آقای بازیگر
عزت‌الله انتظامی از سه ماه پیش از مرگ، بر اثر زمین‌خوردن در منزل دچار مشکلات جسمی شد و از آن موقع تحت درمان بود اما سرانجام در بامداد ۲۶ مرداد ۱۳۹۷ خورشیدی در بیمارستان باهنر تهران بر اثر سکته مغزی و کهولت سن در ۹۴‌سالگی درگذشت. مراسم تشییع پیکر او در ۲۸ مرداد ۱۳۹۷خورشیدی مقابل تالار وحدت برگزار شد و پیکر او در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. پس از درگذشت انتظامی در افتتاحیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر از او یاد و تقدیر شد و در ۱۳۹۸ خورشیدی در نخستین سالگرد درگذشت انتظامی از سردیس وی رونمایی شد.