موعد خروج نظامیان آمریکایی از عراق

گروه جهان- پس از دیدار جو بایدن و مصطفی الکاظمی مرحله‌ جدیدی در مناسبات واشنگتن و بغداد آغاز می‌شود. رییس‌جمهور آمریکا که پذیرای نخست‌وزیر عراق در کاخ سفید بود، از امضای توافق‌نامه‌ای خبر داد که به طور رسمی پایان ماموریت نظامی واشنگتن در عراق، ۱۸ سال پس از اعزام نیرو به این کشور را تا پایان سال ۲۰۲۱ اعلام می‌کند. طرح خاتمه ماموریت رزمی ایالات متحده در عراق به‌دنبال تصمیم بایدن برای خروج کامل از افغانستان پس از نزدیک به ۲۰ سال از آغاز جنگ به دستور جورج بوش در واکنش به حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ مطرح می‌شود.
در حال حاضر دو هزار و ۵۰۰ سرباز آمریکایی در عراق حضور دارند. سال گذشته با دستور دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری وقت آمریکا این نیروها کاهش پیدا کردند. به گفته پنتاگون و دیگر مقام‌های دولت بایدن، این کشور شمار اندکی از دو هزار و ۵۰۰ نظامی مستقر در عراق را خارج و نقش باقیمانده نیروها را بازتعریف می‌کند. مقامات آمریکایی و عراقی طرحی را برای تغییر ماموریت نظامیان آمریکایی در عراق به مستشاری نهایی کردند که شامل خروج کامل نظامیان آمریکا نیست و گروهی از این نظامیان برای مدت نامعلوم در خاک عراق باقی خواهند ماند. نظامیانی که در خاک عراق باقی می‌مانند وظیفه پشتیبانی اطلاعاتی، لجستیک و شناسایی از نیروهای عراقی در مبارزه با داعش را به عهده خواهند داشت.
دولت مصطفی الکاظمی با مشکلات چندگانه‌ای روبه‌رو است. علاوه بر حملات پراکنده گروه «خلافت اسلامی» (داعش)، همزمان وقوع چند آتش‌سوزی در بخش بستری بیماران کووید۱۹ در بیمارستان‌های عراق لایه دیگری به نارضایتی‌های مردم افزوده است. در نتیجه، پایان ماموریت رزمی نیروهای آمریکایی برای نخست‌وزیر عراق در آستانه انتخابات پارلمانی می‌تواند تا حدی نارضایتی‌های عمومی و اعتراض گروه‌های سیاسی مخالف دولت را کاهش دهد. آمریکایی‌ها در مورد عقب‌نشینی صحبت نمی‌کنند، بلکه بحث آنها در خصوص بقای تعدادی از سربازان آمریکایی تا زمانی نامشخص است. آمریکایی‌ها تمایل زیادی به تاکید بر متفاوت بودن شرایط عراق و افغانستان دارند، در مورد افغانستان، ایالات‌متحده نیروهای خود به استثنای تعدادی سرباز که وظیفه آنها حفاظت از سفارت است را خارج می‌کند، در صورتی که در عراق، تمرکز واشنگتن به اذعان مقام‌های کاخ سفید، حضور مستشاری و مقابله با ایران است.
ادامه اشغالگری
این در حالی است که به باور مقام‌های عراقی آمریکا با هیچ توافقی از سیطره کامل بر حریم هوایی عراق دست نخواهد کشید. این توافق مورد هجمه و انتقاد بسیاری از مسوولان عراقی در پارلمان این کشور واقع شد. به باور آنها واضح است که دولت آمریکا تنها اسم ماموریت این نیروها را روی برگه تغییر می‌دهد و عملا این نیروها در عراق می‌مانند. این مساله‌ای است که گروه‌های عراقی به آن اعتراض کردند و آن را نوعی فریب و عدم اخراج کامل از عراق دانستند و تهدید کردند که پایگاه‌های آمریکایی را همچنان هدف قرار خواهند داد، گویی هیچ اتفاقی نیفتاده است. در حال حاضر چالش مقابل دولت آمریکا چگونگی پاسخ به این حملات است. اگر ماموریت جنگی نیروهای آمریکایی به پایان رسیده و فعالیت آنها به دامنه مشاوران محدود شده پس تحت هر عنوانی واشنگتن به حملاتی که پایگاه‌هایش را هدف قرار می‌دهند، پاسخ خواهد داد.
در این راستا یک رهبر عراقی گفت: آمریکا با هیچ توافقی از سیطره کامل بر حریم هوایی عراق دست نخواهد کشید و این مساله نشان می‌دهد که هیچ راه خلاصی از اشغالگری آمریکا وجود ندارد. قصد دولت آمریکا کاهش تنش در عراق و توقف حملات علیه این کشور با اشاره به این مساله که عراق را ترک می‌کند، است، این درحالی است که تنها ویژگی و صفت نیروهای خود را تغییر داده بدون اینکه نیروهایش را خارج کند. این منبع اعلام کرد که نیروهای آمریکایی پایگاه التنف در مثلث مرزی اردن، عراق و سوریه را تقویت کرده و به انجام حملات و اجازه دادن به جنگنده‌های اسراییلی برای ورود به حریم هوایی عراق و انجام حملات علیه گروه‌های عراقی ادامه می‌دهند. نیروهای ائتلاف بین‌المللی تحت امر آمریکا که سال ۲۰۱۴ وارد عراق شده‌اند این کشور را ترک نخواهند کرد.
نخست‌وزیر عراق پیش‌تر در این خصوص گفته بود: دیگر نیازی به هیچ نیروی جنگی خارجی در خاک عراق نیست. نیروهای امنیتی و ارتش عراق توانایی دفاع از این کشور را بدون ائتلاف تحت امر آمریکا دارد.
ائتلاف تحت رهبری آمریکا در ماه مارس ۲۰۰۳ به عراق حمله کرد و صدام حسین از قدرت ساقط شد. آمریکا عراق را متهم کرده بود که سلاح‌های کشتار جمعی دارد اما چنین سلاح‌هایی هرگز پیدا نشد. در سال‌های اخیر ماموریت نیروهای ایالات‌متحده آمریکا به مقابله با داعش در عراق و سوریه تبدیل شد.
در پایان چهارمین دور مذاکرات استراتژیک میان عراق و ایالات‌متحده، دو طرف توافق کردند همه نیروهای جنگی آمریکا تا پایان سال ۲۰۲۱ از عراق خارج شوند. فواد حسین وزیر امور خارجه عراق و آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا ریاست هیات‌های بغداد و واشنگتن را در چهارمین و آخرین نشست گفت‌وگوی استراتژیک برعهده داشتند که از یازدهم ژوئن سال ۲۰۲۰ به عنوان بخشی از توافقنامه چارچوب استراتژیک ۲۰۰۸ برای رابطه دوستی و همکاری بین ایالات‌متحده و عراق آغاز شد. همچنین نمایندگانی از دولت عراق شامل نمایندگان دولت اقلیم کردستان نیز در این مذاکرات حضور داشتند.
طبق بیانیه مشترک، دو طرف مجددا بر اهمیت این مباحث که بر تقویت مشارکت استراتژیک بلند‌مدت تعریف شده در توافقنامه چارچوب استراتژیک تاکید کرده و بر موضوعات کلیدی شامل ثبات منطقه، بهداشت، تغییرات آب و هوایی، بهره‌وری و استقلال انرژی، مسائل مربوط به کمک‌های بشردوستانه و حقوق بشر، همکاری اقتصادی، تبادل فرهنگی و آموزشی و سایر موضوعات تمرکز داشتند.
همچنین عراق بیانیه‌ای مفصل درباره تلاش‌های مستمر خود در جهت بازگشت ایمن و داوطلبانه آوارگان ارائه داد و ایالات‌متحده متعهد شد که به حمایت خود از این تلاش‌ها ادامه دهد. ایالات‌متحده نیز بار دیگر بر احترام به حاکمیت عراق و قوانین آن تاکید کرده و متعهد شد که همچنان به تامین منابع مورد نیاز عراق برای حفظ تمامیت ارضی خود ادامه دهد.
طبق بیانیه مذکور دولت عراق بار دیگر تعهد خود را برای محافظت از اعضای ائتلاف بین‌المللی که به نیروهای امنیتی عراق مشاوره و آموزش می‌دهند، یادآور شد و تاکید کرد که همه نیروهای ائتلاف ضدداعش به دعوت دولت، در عراق کار می‌کنند.
دو هیات همچنین تاکید کردند که پایگاه‌های میزبان نیروهای ایالات‌متحده و دیگر اعضای ائتلاف بین‌المللی پایگاه‌های عراقی هستند که براساس قوانین موجود عراق اداره می‌شوند نه پایگاه‌های آمریکایی یا قوانین ائتلاف بین‌المللی و همچنین حضور بین‌المللی پرسنل در عراق فقط برای حمایت از دولت عراق در جنگ با گروه تروریستی داعش است.
علاوه بر این دو هیات توافق کردند پس از پایان بحث و گفت‌وگوهای تیم‌های فنی، روابط امنیتی کاملا به ارائه مشاوره، آموزش و همکاری اطلاعاتی محدود شود و تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱ نیروهای جنگی آمریکا از عراق خارج شوند. مطابق بیانیه نهایی، ایالات‌متحده قصد دارد به پشتیبانی خود از نیروهای امنیتی عراق از جمله نیروهای پیشمرگه ادامه دهد تا توانایی آنها در مقابله با تهدیدها را افزایش دهد.
دو هیات بر تعهد خود در حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، از جمله آزادی مطبوعات تاکید کردند. دو طرف همچنین تاکید کردند که انتخابات آزاد و منصفانه از حاکمیت عراق، دموکراسی و روند رشد و شکوفایی عراق حمایت خواهد کرد.
طرف عراقی نیز شرح مفصلی از برنامه‌های خود ارائه داد که هدف آن اطمینان از امنیت رای‌دهندگان، نامزدها، مسوولان صندوق‌ها، ناظران محلی، گروه‌های جامعه مدنی و ناظران بین‌المللی و تقویت مشارکت رای‌دهندگان است. دو هیات از حمایت جامعه جهانی از عراق که در قطعنامه ۲۵۷۶ شورای امنیت سازمان ملل بیان شده، قدردانی و همچنین تاکید کردند که حضور تیم نظارتی سازمان ملل در عراق و ناظر اتحادیه اروپا نشان‌دهنده تلاش صادقانه جامعه جهانی برای حمایت از خواسته‌های دولت و مردم عراق برای برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه در اکتبر آینده است.
طرف عراقی نیز از ادامه حمایت ایالات‌متحده از هیات سازمان ملل در عراق (UNAMI) و کمک‌های مالی اخیر ایالات‌متحده به این هیات به عنوان کمک مرتبط با انتخابات، از جمله کمک به تیم ناظر بر انتخابات، استقبال کرد. علاوه بر این دو طرف توافق کردند که با سازمان‌های بین‌المللی از طریق نهادهای دولتی مربوطه در هر دو کشور، به ویژه در سایه تدارکات برای بیست و ششمین کنفرانس تغییرات آب و هوایی که در گلاسگو برگزار می‌شود، همکاری کنند.
دو هیات بر عزم خود برای حفظ و تقویت روابط استراتژیک در همه مسائل دوجانبه تاکید کردند؛ به نحوی که علاوه بر منافع مشترک آنها در تامین ثبات منطقه‌ای سهیم باشد. همچنین مقرر شد که گفت‌وگوهای خود را از طریق کمیته‌های هماهنگی توافقنامه چارچوب استراتژیک از سر گیرند.
استقبال مقامات عراقی
رییس پارلمان عراق اعلام کرد، کشورش از نظر دیپلماتیک و سیاسی در دستیابی به توافقنامه استراتژیک میان عراق و آمریکا موفق شد. محمد الحلبوسی، رییس پارلمان عراق در توئیتی نوشت: عراق با قاطعیت به سمت شکوفاسازی توانایی‌های خود گام برمی‌دارد و امروز از منظر دیپلماتیک و سیاسی در دستیابی به توافقنامه استراتژیک با آمریکا در چارچوب منافع ملی و ساخت یک عراق توانمند موفق عمل کرد. وی افزود: ما موفقیت نخست‌وزیر و تیم مذاکره‌کننده وی و همه تلاش‌های انجام شده برای دستیابی به این موفقیت را تبریک می‌گوییم. از طرفی رییس‌جمهوری عراق در سخنانی نتایج مذاکرات با آمریکا را برای تقویت حاکمیت کشورش مهم خواند. برهم صالح، رییس‌جمهوری عراق با انتشار پیامی در توئیتر نوشت: نتایج گفت‌وگوی استراتژیک میان بغداد و واشنگتن برای تحقق ثبات و تقویت حاکمیت عراق مهم است و ثمره تلاش مداوم دولت به ریاست مصطفی الکاظمی و حمایت نیروهای ملی است. وی افزود: منافع و مصلحت عراق، تقویت نهادهای دولت، صیانت از حاکمیت و تصمیمات مستقل ملی را ایجاب می‌کند.