شعار وحدت در نبود اتفاق‌نظر

مصطفی سعیدی‌پور- دیروز سیزدهمین نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در استانبول به پایان رسید. در مراسم پایانی این نشست، ابتدا دبیرکل سازمان همکاری اسلامی سخنرانی کرد و سپس اردوغان با اعلام اینکه ترکیه هیچ قرضی به صندوق سازمان همکاری اسلامی ندارد گفت که کشورش دو میلیون دلار به صندوق ویژه حمایت سازمان همکاری اسلامی در سال آینده اهدا می‌کند.وی افزود: ما کشور فلسطین را تنها نخواهیم گذاشت و برای همیشه در کنار آن باقی خواهیم ماند. برای همیشه در کنار مظلومان و علیه ظالمان در هر مکانی باقی خواهیم ماند و امیدواریم که بیانیه پایانی نشست سران سازمان همکاری اسلامی آغاز خیر و صلح برای همه کشورهای عضو باشد.نشست‌های مقدماتی اجلاس سران کشورهای اسلامی در حالی از دهم آوریل کار خود را با شعار «وحدت و همبستگی برای عدالت و صلح» در استانبول آغاز کرد که نمایندگان کشورهای شرکت‌کننده با یکدیگر اختلاف‌نظر‌های جدی دارند.
سایت شبکه خبری مباشر ۲۴ در تحلیلی درباره نشست سران کشورهای اسلامی در استانبول نوشت: انتظار می‌رفت که رهبران کشورهای اسلامی در نشست استانبول قطعنامه‌ها و طرح‌های عملی برای افزایش همکاری‌ها و اقدامات مشترک و ارتقای جایگاه سازمان همکاری اسلامی در منطقه و جهان و نیز طرح جدید برای ۱۰ ساله ۲۰۲۵- ۲۰۱۵ را بررسی کنند.
این نشست نه‌تنها از این جهت که اولین نشست سران کشورهای اسلامی در ترکیه از زمان آغاز فعالیت کنفرانس اسلامی در رباط در سال ۱۹۶۹ است بلکه به دلیل حوادث جاری منطقه و سفر سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان به ترکیه پس از سفرش به مصر و نیز مشارکت محدود مصر در این اجلاس در سایه اختلافات دو کشور (مصر و ترکیه) و تلاش‌های دیپلماتیک عربستان در ایجاد ائتلافی سه‌گانه میان قاهره- ریاض و آنکارا جهت مقابله با دو چالش پیش رویشان یعنی ایران و تهدیدات تروریستی اهمیت بسیاری داشت.
اما روابط دچار تنش شده آنکارا با برخی کشورهای اسلامی مهم‌ترین چالشی بود که اجلاس سران با آن روبه‌رو شد. در این اجلاس، جنجالی درمورد امکان از سرگیری روابط مثبت میان مصر و ترکیه وجود داشت. برخی محافل سیاسی کاهش و از بین رفتن اختلافات میان مصر و ترکیه را در شرایط کنونی بسیار دشوار می‌دانند،‌ به ویژه که در حال حاضر آنکارا بر خواسته‌های خود مبنی بر آزادسازی برخی از اعضای اخوان‌المسلمین اصرار و تاکید دارد و می‌گوید مصر دخالت در امور داخلی‌اش و پرداختن به پرونده حقوق بشر در ترکیه را متوقف کند.
برخی کارشناسان امکان آغاز روابط مثبت میان آنکارا و قاهره را منوط به آمادگی هر دو طرف برای اثبات حسن‌نیتشان می‌دانند. بسیاری از کارشناسان هم مساله اسلام سیاسی را اختلاف‌نظر اصلی میان مصر و قطر می‌دانند زیرا دوحه از بزرگ‌ترین حامیان گروه اخوان‌المسلمین است، در حالی که این گروه در مصر تروریست خوانده می‌شود.
در این راستا کارشناسان نیز انعطاف‌پذیری در موضع‌گیری کشورها را خواستار شدند و تاکید کردند مساله حمایت رسانه‌ای از رهبران اخوان‌المسلمین به عنوان اقدامی مثبت و گامی مهم در روند اصلاح روابط میان این کشورها باید متوقف شود.به گزارش ایسنا، موضوع چگونگی مواجهه با شرایط بحرانی کشورهای لیبی، سوریه و یمن نیز از دیگر اختلافات میان کشورهای اسلامی شرکت‌کننده در این اجلاس بود. برخی محافل خارجی از تمایل عربستان در ایجاد سازش و ائتلافی مثلثی میان قطر، ترکیه و مصر برای ایجاد توازن میان قدرت‌های جدید و اجرای سیاست‌های منطقه‌ای سخن می‌گویند.
مراسم پایانی بدون حضور مصر
با وجود تلاش‌های پادشاه عربستان برای پایان دادن به تنش میان قاهره و آنکارا، اما این تلاش‌ها راه به جایی نبرد و ترکیه از رییس‌جمهور مصر برای حضور در نشست سران همکاری اسلامی در استانبول دعوت به عمل نیاورد.
منابع مصری اعلام کردند که با وجود میانجیگری ملک سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان در سفر اخیرش به قاهره برای پایان دادن به تنش میان ترکیه و مصر اما تنش و اختلافات میان دو کشور همچنان پابرجاست و حتی رجب طیب اردوغان از عبدالفتاح السیسی برای حضور در نشست سران سازمان همکاری اسلامی دعوت به عمل نیاورد.
این در حالی است که وی رییس قبلی نشست مصر بود و عدم حضورش در اجلاس سیزدهم سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی شکست دیگری را از چندین منظر برای سعودی‌ها رقم زد که بدترین آن برگزار نشدن مراسم رسمی انتقال ریاست دوره‌ای اجلاس بود.
سعودی‌ها به مقامات ترکیه قول داده بودند که سیسی را برای شرکت در اجلاس سیزدهم راضی کنند تا علاوه بر نزدیک کردن دو کشور به یکدیگر و تشکیل مثلث سعودی، ترکیه، مصر علیه ایران، مراسم رسمی انتقال ریاست دوره‌ای اجلاس به درستی انجام شود.
اما با نیامدن سیسی به استانبول نه تنها تلاش‌های ریاض برای تشکیل مثلث مورد نظر با شکست مواجه شد بلکه شکست دیگری برای آنها در برگزاری مراسم انتقال ریاست دوره‌ای رقم خورد که تا اندازه زیادی برای میزبان اجلاس نیز گران تمام شد.
منابع مصری اعلام کردند سامح شکری، وزیر خارجه این کشور بجای سیسی در نشست حضور یافت و به محض پایان مراسم افتتاحیه ترکیه را ترک کرد. روابط میان ترکیه و مصر از زمان برکناری محمد مرسی، رییس‌جمهور مخلوع مصر تیره شد. مصر آنکارا را به حمایت از اخوان‌المسلمین که مرسی جزو آنها بود، متهم می‌کند.
اختلافات میان ترکیه و مصر بر نشست سران سازمان همکاری اسلامی سایه انداخت. در این نشست اردوغان از دست دادن با سامح شکری و ذکر نام مصر در زمان قدردانی از ریاست قبلی این نشست خودداری کرد. وزیر خارجه مصر نیز به طور کلی عرف دیپلماتیک را رعایت نکرد. وی از کشور میزبان یعنی ترکیه قدردانی نکرد و حتی یک بار هم نام ترکیه را در سخنرانی‌اش نیاورد. این مسئله موجب تعجب برخی از حاضران شد.
پیش‌نویس بیانیه پایانی
در پیش‌نویس بیانیه پایانی نشست سران سازمان همکاری اسلامی که با اعمال نفوذ سعودی‌ها تهیه شده بر حفظ حسن همجواری میان ایران و کشورهای اسلامی و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر تاکید شده است. به گزارش ایسنا، در پیش‌نویس بیانیه پایانی سیزدهمین نشست سران سازمان همکاری اسلامی که در استانبول برگزار شد، آمده است: ما حمله به هیات‌های دیپلماتیک عربستان در تهران و مشهد را محکوم می‌کنیم و آن را نقض توافقنامه وین درباره روابط و قوانین بین‌المللی می‌دانیم.
در این بیانیه تاکید شده است که روابط میان ایران و کشورهای اسلامی باید بر پایه حسن همجواری و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر، احترام به حاکمیت و استقلال و تمامیت ارضی کشورها و حل اختلافات از طریق روش‌های مسالمت‌آمیز و ممانعت از استفاده از زور یا تهدید به آن باشد.
در این پیش‌نویس همچنین بر حمایت از حل و فصل بحران سوریه بر اساس بیانیه ژنو و روند سیاسی با نظارت سازمان ملل برای تحقق انتقال سیاسی که خود سوری‌ها رهبری آن را برعهده داشته باشند، تاکید شده است. سران سازمان همکاری اسلامی در نشست خود خواهان حمایت کشورها از پناهجویان سوری در سریع‌ترین زمان ممکن شدند.
سران سازمان همکاری اسلامی همچنین خواهان برگزاری نشست بین‌المللی صلح درباره فلسطین در سریع‌ترین زمان ممکن شدند و بر مرکزیت مساله فلسطین و حمایت از مردم فلسطین برای رسیدن به حقوق خود تاکید کردند. در این پیش‌نویس همچنین ترکیه و الجزایر پیشنهادی را ارائه کرده‌اند که براساس آن تمامی کشورها باید از مداخله در امور داخلی لیبی و مجهز کردن گروه‌های مسلح در این کشور به سلاح خودداری کنند. سران سازمان همکاری اسلامی از توافق سیاسی که اخیرا طرف‌های لیبیایی در شهر الصخیرات امضا کردند، استقبال کردند.
سران سازمان همکاری اسلامی بار دیگر بر موضع اصولی خود درباره ریشه‌کن کردن تروریسم تاکید کردند و خواهان استراتژی جدید فراگیر برای مبارزه با تروریسم و ایفای نقش فعالی از سوی این سازمان در مبارزه با گروه‌های تروریستی شدند.