هشدار بایدن درباره شروع «جنگ جهانی»

گروه جهان- تنش بین مسکو و کی‌یف با وجود تلاش‌ها و رفت و آمدهای چندجانبه دیپلماتیک، کاهش نیافته است. روسیه به تحرکات نظامی در مرز اوکراین ادامه می‌دهد و مانور نظامی مشترک با بلاروس، به نگرانی‌های غرب دامن‌ زده است. از طرفی تلاش‌های دیپلماتیک جاری در برلین برای یافتن راه‌حل بحران اوکراین دستاوردی به همراه نداشت. این مواضع پس از یک روز مذاکره میان نمایندگان روسیه و اوکراین با مقامات فرانسوی و آلمانی در برلین با هدف پایان دادن به مناقشه هشت‌ساله کی‌یف با جدایی‌طلبان تحت حمایت مسکو در شرق اوکراین اتخاذ شده است.
دست نیافتن به پیشرفت‌های مدنظر در این مذاکرات سبب شکست تلاش‌ها برای خنثی کردن بحران گسترده‌‌‌ای شده که با اقدام جنجال‌برانگیز مسکو در گردآوردن بیش از یکصد هزار سرباز در مرزهای غربی خود با اوکراین شدت گرفته است. این بحران اکنون نه‌تنها نگرانی‌ها از وقوع جنگی تازه در اوکراین را افزایش داده بلکه بسیاری از کشورهای بزرگ غربی و اعضای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو را نیز درگیر خود کرده است. همزمان با هشدار استولتنبرگ و نخست‌وزیر بریتانیا نسبت به وقوع جنگ، به کرملین پیشنهاد مذاکره در قالب شورای ناتو-روسیه ارائه شده است.
دیمیتری کوزاک فرستاده روسیه در مذاکرات برلین شامگاه پنجشنبه، پس از یک روز مذاکرات فشرده بر سر بحران اوکراین گفت که در حال حاضر امکان نزدیک کردن دیدگاه‌های متفاوت موجود میان مسکو و کی‌یف نسبت به مفاد توافقنامه سال ۲۰۱۵ با هدف پایان دادن به مناقشه و درگیری میان جدایی‌طلبان تحت حمایت روسیه و نیروهای دولتی در شرق اوکراین وجود ندارد. وی ضمن اعلام این مطلب به صراحت یادآور شد که در جریان مذاکرات پیشرفتی در زمینه نزدیک کردن مواضع دو طرف بر سر این پیمان به دست نیامد.
از سوی دیگر آندری یرماک فرستاده اوکراین در این مذاکرات نیز ضمن تایید این نکته که هیچ پیشرفتی در مذاکرات روز پنجشنبه حاصل نشد بر تمایل دو طرف برای ادامه گفت‌وگوها تاکید کرد. وی در این خصوص تصریح کرد: امیدوارم خیلی زود دوباره با یکدیگر ملاقات کنیم و این مذاکرات را ادامه دهیم. همه مصمم هستند به نتیجه برسیم.
مذاکرات میان مسکو و کی‌یف با میانجی‌گری قدرت‌های اروپایی در حالی همچنان در بن‌بست قرار دارد که باوجود توافق فرضی آتش‌بس درگیری‌های همچنان در مناطق جدایی‌طلب دونتسک و لوهانسک در شرق اوکراین ادامه دارد. ناظران سازمان امنیت و همکاری اروپا تاکنون موارد متعددی از نقض آتش‌بس را که گاهی روزانه با صدها حادثه و درگیری مختلف همراه می‌‌شود گزارش و ثبت کرده‌اند.
به گفته مقامات دولت اوکراین درگیری‌های یادشده از سال ۲۰۱۴ تاکنون دست‌کم ۱۵ هزار کشته بر جای گذاشته است. نمایندگان روسیه، اوکراین، سازمان امنیت و همکاری اروپا و دو منطقه جدایی‌طلب، فوریه سال ۲۰۱۵ در مینسک توافقنامه ۱۳ ماده‌ای را امضا کردند که مورد حمایت رهبران فرانسه و آلمان نیز قرار گرفت. سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه روز پنجشنبه اوکراین را متهم کرد که در تلاش برای بازنویسی این توافق است و تنها بر بخش‌هایی از توافق که به نفع این کشور است انعطاف نشان می‌دهد؛ ادعایی که کی‌یف آن را رد می‌کند.
اوکراین همچنین ادعای مسکو مبنی بر اینکه هیچ ارتباطی با درگیری‌ها در شرق این کشور ندارد را رد می‌کند و می‌گوید روسیه نیروهایی در داخل اوکراین دارد که در کنار جدایی‌طلبان می‌جنگند. کی‌یف از مذاکره با سران مناطق جداشده امتناع می‌ورزد، اما ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین پیشنهاد مذاکره مستقیم با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه را داده است که کرملین تاکنون با آن موافقت نکرده است.
هشدار بایدن
شدت گرفتن بحران اوکراین و به نتیجه نرسیدن گفت‌وگوهای جاری در برلین بر سر اجرایی شدن توافقنامه سال ۲۰۱۵ مینسک که هدف آن پایان دادن به مناقشه جاری میان کی‌یف و جدایی‌طلبان در شرق اوکراین است رییس‌جمهوری ایالات متحده را بسیار نگران کرده است.
جو بایدن روز پنجشنبه ضمن تاکید بر بحرانی شدن شرایط در مرز اوکراین با روسیه هشدار داد که اوضاع هر لحظه ممکن است دیوانه‌وار وخیم شود. رییس‌جمهوری ایالات متحده علاوه بر طرح این هشدار از اتباع کشورش که مقیم اوکراین هستند خواست هر چه سریع‌تر این کشور را ترک کنند.
بایدن با اشاره به اقدام روسیه در جمع‌آوری نیرو در مرز اوکراین یادآور شد: این طور نیست که با یک سازمان تروریستی سر و کار داشته باشیم. ما با یکی از بزرگ‌ترین ارتش‌های جهان روبه‌رو هستیم. این وضعیت بسیار متفاوت است. همه چیز می‌تواند به سرعت و دیوانه‌وار وخیم شود. وی در جریان مصاحبه با شبکه ان‌بی‌سی گفت که در شرایط موجود امکان اعزام نیرو از سوی ایالات متحده به منطقه برای نجات آمریکایی‌هایی که قصد خروج از اوکراین را دارد، فراهم نیست.
رییس کاخ‌سفید در ادامه تاکید کرد: «در صورتی که آمریکایی‌ها و نیروهای روسیه شروع به تیراندازی به سمت یکدیگر کنند باید منتظر وقوع یک جنگ جهانی بود.» بایدن سپس افزود که ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه حتی اگر «این قدر احمق باشد که خود را وارد این مخمصه (جنگ) کند، از هوش و ذکاوت لازم برای جلوگیری از تاثیر آن بر شهروندان آمریکایی برخوردار خواهد بود.»
از سوی دیگر سی‌ان‌ان در گزارشی که به سخنان بایدن اختصاص داده به نقل از دو منبع مطلع اعلام کرده که کاخ‌سفید طرحی در دست دارد تا در صورت حمله روسیه به اوکراین حدود دو هزار نیرو به لهستان اعزام کند. بر اساس این طرح نیروهای اعزامی به لهستان به شهروندان آمریکایی برای خروج از اوکراین در صورت وقوع یک تهاجم نظامی کمک خواهند کرد.
هشدار جانسون نسبت به فاجعه تمام‌عیار
روز پنجشنبه دبیرکل ناتو، در مقر این پیمان در بروکسل، میزبان نخست‌وزیر بریتانیا بود. بوریس جانسون در این ملاقات با اشاره به تداوم جابه‌جایی نیروهای روسیه در مرز اوکراین گفت: «اروپا خطرناک‌ترین بحران امنیتی در بازه‌ای طولانی را تجربه می‌کند.» طبق اطلاعات ناتو، نیروهای مسکو در مانور نظامی مشترک با بلاروس در مقیاسی مشابه دوران جنگ سرد به کار گرفته شده‌اند. تمرینات فشرده کشتی‌های جنگی روسیه در دریای سیاه انتقاد شدید غرب را برانگیخته است.
مانور یادشده در چهار پایگاه زمینی، چهار پایگاه هوایی و در «مناطق مختلف دیگر» در بلاروس برگزار می‌شود. یکی از این مناطق، برست در مرز مشترک بلاروس با اوکراین است. غرب نگران است که حضور نیروهای روسی در بلاروس آخرین تدارکات حلقه محاصره به دور اوکراین و آغاز حمله به این کشور باشد. بیم این هم می‌رود که روسیه نیروهای اعزامی به بلاروس را به طور دائمی در این کشور مستقر کند.
مخالفت جانسون با تضمین‌های امنیتی
ینس استولتنبرگ دبیرکل ناتو در ملاقات با بوریس جانسون تاکید کرد که زمان دارد برای هشدار نسبت به حمله احتمالی روسیه از دست می‌رود. او افزود که هرگونه تهاجم روسیه به اوکراین به تقویت نیروهای این پیمان نظامی منجر خواهد شد، نه کاهش آنها. نخست‌وزیر بریتانیا نیز به گزارش‌های تامل‌برانگیز سرویس مخفی درباره جنگ احتمالی اشاره کرد و هشدار داد که چنین جنگی برای روسیه بی‌ثمر، پرهزینه و مصیب‌بار خواهد بود. جانسون گفت: نمی‌دانم مسکو تصمیم جنگ دارد یا نه، اما این می‌تواند فاجعه‌ای تمام‌عیار بیافریند.
نخست‌وزیر بریتانیا، مطالبه روسیه برای تضمین‌های امنیتی از سوی ناتو را با قطعیت رد کرد و در تشریح این مخالفت گفت: «نباید به دورانی بازگردیم که قدرت‌های بزرگ، خودسرانه برای سرنوشت سایر کشورها تصمیم می‌گرفتند.» جانسون تاکید کرد که غرب سیاست توامان بازدارندگی و دیپلماسی صبر در قبال روسیه را در پیش گرفته است.
این همان موضع پیمان آتلانتیک شمالی در مناقشه کنونی اوکراین است؛ ترکیبی از تهدید و تحریم، وحدت نظامی و دیپلماسی. وزرای دفاع ناتو می‌خواهند در نشست هفته آینده خود درباره تقویت نیروهای رزمی در جنوب شرقی حوزه نفوذ خود گفت‌وگو کنند.
بریتانیا روز پنجشنبه موافقت کرد که سربازان، کشتی‌ها و هواپیماهای بیشتری به منطقه گسیل کند. اعضای ناتو در عین حال تمایل خود برای گفت‌وگو را نیز ابراز می‌کنند. ینس استولتنبرگ، دبیرکل این پیمان در نامه‌ای به سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه خواستار انجام مذاکراتی بین شورای ناتو و روسیه برای کمک به کاهش بحران شده است.