تدوین تفاهمنامه بدون هماهنگی

نحوه پذیرش مددجویان در مراکز بهاران به دو صورت تعریف شده است، به‌موجب ماده ۱۵ افراد به‌صورت داوطلبانه به مجتمع مراجعه می‌کنند و در حالت دوم افراد به‌موجب ماده ۱۶ از سطح خیابان و معابر عمومی جمع‌آوری‌شده و با حکم قضایی در مجتمع اسکان داده می‌شوند. طول مدت اقامت در مراکز بهاران براساس دستورالعمل سال ۹۷ بستگی به‌حکم قضایی ویژه طرح معتادین از سه تا شش ماه دارد. براساس دستورالعمل‌های پیشین افراد می‌توانند تا زمانی که لغزش نکرده و مواد مخدر مصرف نکرده‌اند در مرکز بمانند. انتخاب ماندن یا ترک خانه، شخصی است و هیچ‌گونه محدودیت زمانی در مورد این‌که هرکس چه مدت می‌تواند اقامت کند وجود ندارد. اما طول دوره شش ماه تنظیم‌شده است و چنانچه فرد امکان بازگشت یک‌باره به اجتماعی را نداشته باشد، دوره می‌تواند طولانی‌تر شود.
الهام فخاری در صد‌و‌شصت‌و‌دومین جلسه علنی شورای شهر تهران گفت: نخستین گزارش به ارائه وضعیت مراکز بهاران اختصاص دارد که چه بسا در هفته‌های گذشته کانون اخبار ضد و نقیض بوده است. مطابق دستورالعمل، مرکز توانمندسازی بهاران مجتمعی است که خدماتی شش‌گانه شامل اسکان، تغذیه، بهداشت، مهارت‌آموزی، کارآفرینی، اصلاح رفتار و تسهیل بازگشت به خانواده و جامعه را به مددجویان ارائه می‌دهند. گروه هدف مطابق دستورالعمل، افرادی هستند که نیاز به اقدامات انتقالی یا موقت بین بهبودی اولیه یا زندگی گذشته و زندگی جدیدشان دارند و افرادی که از طریق مراکز اقامتی کوتاه‌مدت و مناطق شهرداری یا مراکز ماده ۱۶به این مراکز ارجاع می‌شوند. در چنین شرایطی اما شهرداری به جای عمل به وظیفه خود بدون هماهنگی با شورای شهر نسبت به تدوین تفاهمنامه با بهزیستی در جهت واگذاری این مراکز اقدام کرده است.
سازمان خدمات اجتماعی برای واگذاری بهاران‌ها از شورا مجوز نگرفته است
رییس کمیته اجتماعی شورای شهر تهران با اشاره به اینکه ابتدای سال ۹۸ خبری درخصوص مراکز بهاران منتشر شد، گفت: خبر مبنی بر این بود که سازمان خدمات اجتماعی شهرداری تهران در حال پیگیری ایجاد تفاهمنامه‌ای با سازمان بهزیستی در خصوص واگذاری این مراکز به سازمان مذکور است. در این راستا پیش‌نویسی از آن تهیه‌ شده است؛ این در حالی است که متاسفانه هیچ نوع هماهنگی با کمیسیون ناظر که کمیسیون فرهنگی اجتماعی است در این راستا صورت نگرفته است. اگر عملکرد مراکز بهاران را مرور کنیم می‌توانیم تصویر درست‌تری از آنها داشته باشیم.
ما در همه مناطق ۲۲گانه شهری مراکز مستقر نداریم و ۹ مرکز در گزارش سازمان خدمات اجتماعی مشاهده می‌شود که شامل مناطق۵، ۸، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۹ و ۲۰ است. در اسفند ۹۷ ظرفیت این ۹ مرکز در کل ۶۴۱ نفر بوده و مجموع افراد پذیرش شده ۳۸۲ نفر بوده است. در سال ۹۷ به طور میانگین ۶۰ درصد ظرفیت در سال ۹۷ پذیرش شده و ۴۰ درصد دیگر خالی است. همچنین برخی مراکز جهت برآورده کردن هزینه‌ها اقدام به نگهداری و ترک اعتیاد معتادان کرده‌اند. از سوی دیگر‌ در سال ۹۸ اغلب مراکز بهاران به مراکز پذیرش افراد ماده ۱۶ تبدیل‌ شده و افرادی که پس از پاک شدن به این مراکز مراجعه می‌کردند مورد غفلت قرار گرفته‌اند. با توجه به حجم خالی ظرفیت مراکز و گستردگی اعتیاد در جامعه لازم است از ظرفیت کامل آن جهت استفاده از توان‌جویان پاک و گروه هدف اصلی استفاده شود.
فقدان حرفه‌آموزی، کاستی مهم مراکز بهاران
فخاری با بیان اینکه کاستی مهم دیگر مراکز بهاران، فقدان حرفه آموزی است، اظهار کرد: کارگاه‌های حرفه‌آموزی از جمله خیاطی و مبل‌سازی و تولید پوشاک در منطقه ۱۳ در جذب تعدادی توان‌جو جهت حرفه‌آموزی موفق بوده ولی در سایر مناطق حرفه‌آموزی به معنای واقعی آن وجود ندارد. در سایر مناطق بیشتر به تامین نیروی کار ارزان‌قیمت منجر شده است. در سایر مناطق نیز برای نمونه برگزاری کلاس‌های گل‌سازی به حرفه‌آموزی جدی منجر نمی‌شود. از این‌رو پیش از واگذاری مراکز به پیمانکاران باید طرح‌های حرفه‌آموزی، اشتغال و کارآفرینی آنان دریافت، کارشناسی و ارزیابی شود و پس از واگذاری، پیگیری تحقق این طرح‌ها ضروری و وظیفه نظارتی سازمان خدمات و رفاه اجتماعی است.
عدم حضور روانشناسان و مددکاران در مراکز بهاران
فخاری در ادامه سخنان خود گفت: در بعضی مراکز مددکار یک روز در هفته حضور دارد که با توجه به اهداف بهاران‌ها این میزان حضور کافی نیست. تقویت و بازیابی احساس تعلق اجتماعی توان‌جویان و مددجویان که یکی دیگر از اهداف مراکز بهاران است، اتفاق نمی‌افتد‌ هرچند توان جویان حاضر در این مراکز امید به بهبود نسبی دارند و براساس گزارشات رضایت نسبی ۹۰ درصد داشته‌اند.
اهداف اصلی مراکز بهاران معطل مانده‌اند
به گفته فخاری فضای ناکافی و نامناسب جهت حرفه‌آموزی، کاستی دیگر مراکز بهاران است. نه فضا مناسب است و نه قرارداد و تفاهمنامه‌ای موثر با سازمان فنی و حرفه‌ای و نهادهای تخصصی وجود دارد و این نشان ‌می‌دهد اهداف اصلی معطل مانده‌اند. عملکرد معاونت اجتماعی و امور فرهنگی شهرداری و سازمان خدمات اجتماعی از این نظر قابل نقد است. نظارت جدی بر عملکرد مجریان لازم بوده و کاستی و کندی نظارت دقیق سازمان خدمات اجتماعی مهم‌ترین ضعف مراکز بهاران به حساب می‌آید. این سازمان بدون اینکه به وظیفه خود عمل کند، بدون جلب نظر شورا به سمت تدوین تفاهمنامه پیش رفته است. ضمن اینکه همکاری با شورای شهر در مسائل نظارتی محقق نشده است.