خفگی …

گروه جامعه- آلودگی، کلمه‌ای است بسیار رایج. همه جا می‌توان با آن مواجه شد. درباره آن در رسانه‌ها می‌شنوید. حتما هم شنیده‌اید که می‌گویند انواع مختلفی از آلودگی وجود دارد. آلودگی هوا به اضافه کردن سموم به هوای داخل و خارج از منزل یا محل زندگی و کار شما می‌گویند. مواد فیزیکی، بیولوژیکی و یا شیمیایی که وارد اتمسفر هوا می‌شوند باعث آلودگی هوا می‌شوند. زمانی آلودگی هوا اتفاق می‌افتد که هر نوع گاز، غبار یا دود آلاینده‌ای وارد هوا شده و باعث شود که زندگی گیاهان، حیوانات و انسان به خطر بیفتد.
آلودگی را می‌توان در دو گروه دسته‌بندی کرد؛ آلودگی قابل مشاهده و آلودگی غیرقابل مشاهده. البته به آن جور دیگری هم می‌شود نگاه کرد؛ در این صورت شامل هر آن چیزی می‌شود که وارد هوا می‌شود و جان و سلامت جانداران را به خطر می‌اندازد. زندگی تمام موجودات زنده به موادی بستگی دارد که در اتمسفر هوا موجود است؛ افزایش یا کاهش هر یک از این گازها و مواد برای ادامه حیات تهدید محسوب می‌شود. لایه ازن که برای حفظ اکوسیستم حیاتی است به دلیل آلودگی هوا در حال نازک شدن است. گرمایش زمین که نتیجه مستقیم برهم خوردن توازن گازهای موجود در اتمسفر است، بزرگ‌ترین تهدید و چالش برای ادامه حیات روی زمین است.
تهرانی‌ها چند روز هوای سالم و ناسالم در مرداد تنفس کردند
پایتخت‌نشینان در مردادماه امسال پنج روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس تنفس کردند که علت آن در تمام این روزها افزایش غلظت آلاینده ازن بود. هوای پایتخت طی مرداد ماه امسال ۲۶ روز در شرایط سالم و پنج روز در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس به دلیل افزایش غلظت آلاینده ازن قرار داشت. همچنین در یک روز از این ماه غلظت ذرات معلق کمتر از ۵/۲ نیز در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس بود اما به دلیل آنکه آلاینده ازن غلظت به مراتب بیشتری نسبت به ذرات معلق کمتر از ۵/۲ میکرون داشت به عنوان AQI (آلاینده شاخص) در آن روز اعلام شد.
گفتنی است که آلاینده ازن در مرداد ماه نسبت به ماه گذشته در پایتخت روند کاهشی داشته است چرا که طی تیرماه این آلاینده ۱۳ روز از هوای پایتخت را تحت تاثیر قرار داده بود تا جایی که یک روز از این ۱۳ روز با شاخص میانگین ۱۶۰ در شرایط ناسالم برای همه قرار داشت. براساس اطلاعات شرکت کنترل کیفیت هوای تهران «آلاینده ازن» طی مردادماه سال ۹۷ و ۹۶ نیز سه روز در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس بود.
آلاینده ازن چگونه تولید می‌شود
آلاینده‌هایی مانند اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار در حضور نور خورشید تولید «آلاینده ازن» (۳O) می‌کنند. اکسیدهای نیتروژن محصول احتراق خودروها، موتورسیکلت‌ها و خودروهای دیزلی است. ترکیبات آلی فرار نیز از بخارات بنزین و از فعل و انفعالات سوخت‌رسانی تولید می‌شود و از این رو می‌توان گفت که خودروهای دیزلی، موتورسیکلت‌های فرسوده و بخارات بنزین پیش‌سازهای «آلاینده ازن» هستند که در حضور گرما و نور خورشید این آلاینده را تولید می‌کنند.
اما آلاینده ازن تنها حدود دو سال است که به عنوان آلاینده شاخص در روزهای گرم تابستانی اعلام می‌شود. از یک طرف افزایش دمای هوا شرایط حضور این آلاینده در تهران را بیش از پیش فراهم کرده و از سوی دیگر به‌روزرسانی سیستم‌های سنجش آلودگی هوا ‌اندازه‌گیری آن در کلانشهر تهران را دقیق‌تر کرده است.
تاثیر آلاینده ازن بر سلامت
براساس اعلام وزارت بهداشت «آلاینده ازن» پس از ذرات معلق کمتر از ۵/۲ میکرون خطرناک‌ترین آلاینده برای انسان به ویژه بیماران تنفسی، مبتلایان آسم و کودکان است و زمانی‌که غلظت ازن افزایش می‌یابد، احتمال بروز علائم تنفسی و سرفه در کودکان و افرادی که فعالیت زیادی در فضای بیرون دارند، بیشتر است. از این رو توصیه شده است که همه افراد به ویژه کودکان، مبتلایان آسم و افرادی که در فضای بیرون فعالیت سنگین دارند، تا حد امکان فعالیت‌هایشان در فضای بیرون از منزل را کاهش دهند و به ویژه از ساعت ۱۱ تا ۱۸ در فضای آزاد حضور نیابند.
اگرچه در هر منطقه‌ای، علل خاصی منجر به آلودگی هوا می‌شوند، اما به‌طور کلی می‌توان ۹ علت اصلی برای آلودگی هوا برشمرد. سوخت اکثر کارخانه‌ها از مواد فسیلی مانند نفت و زغال‌سنگ است که آلودگی‌های شدیدی در اثر استفاده از این سوخت‌ها ایجاد می‌شود. معمولا کارخانه‌ها باید فاصله زیادی با شهرها داشته باشند تا آلودگی‌های ناشی از آنها به مردم شهر ضرر نرساند، اما متاسفانه در کشور ما، کارخانجات زیادی در اطراف کلانشهرهایی مانند تهران قرار گرفته‌اند که مشکل آلودگی هوا را چند برابر کرده است.
مضرات آلودگی هوا به‌ اندازه کشیدن یک پاکت سیگار
نتایج یک مطالعه نشان می‌دهد آلودگی هوای اُزن می‌تواند به‌اندازه کشیدن یک پاکت سیگار در روز مضر باشد. محققان دریافتند آلودگی هوای اُزن که با تغییرات اقلیمی افزایش می‌یابد می‌تواند همانند کشیدن یک پاکت سیگار در روز، موجب تسریع بیماری ریوی شود. جول کافمن، سرپرست تیم تحقیق از دانشگاه واشنگتن در این باره می‌گوید: «در اسکن‌های ریه مشخص شد تاثیر آلودگی هوا بر روند پیشرفت آمفیزم ریوی بسیار قوی است و تاثیرش همانند تاثیر کشیدن سیگار است.» محققان دریافتند زندگی در مناطق دارای میزان بالای اُزن، با افزایش ریسک ابتلا به آمفیزم ریوی، همانند کشیدن روزی یک پاکت سیگار به مدت ۲۹ سال، همراه است.
آمفیزم مشکلی است که به دلیل از بین رفتن بافت ریه، خس‌خس سینه، سرفه و تنگی نفس ایجاد شده و ریسک مرگ افزایش می‌یابد. نتایج این مطالعه مبتنی بر یک مطالعه ۱۸ ساله با بیش از ۷۰۰۰ شرکت‌کننده و بررسی آلودگی هوا بین سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۸ در شش منطقه شهری در آمریکا بود. به گفته محققان، درحالی که اکثر آلاینده‌های هوا به دلیل اقدامات موفقیت‌آمیز در راستای کاهش آنها، در حال کاهش هستند، اما اُزن در حال افزایش است.
پالایشگاه‌های نفت
پالایشگاه‌های تصفیه نفت مواد بسیار آلوده‌کننده‌ای را وارد هوا می‌کنند. برخی از کابل‌های برق عایق نیستند و با ولتاژ بالا کار می‌کنند که عدم عایق‌کاری آنها هم می‌تواند منجر به آلودگی هوا شود. طی فصول سرد سال در اثر سرما، هوا سنگین شده و نزدیک به سطح زمین قرار می‌گیرد، در نتیجه آلودگی هوا هم به ما نزدیک‌تر می‌شود و مشکلات سلامتی زیادی را برای شهروندان ایجاد می‌کند.
در مزارع و زمین‌های کشاورزی برای دفع حیوانات و حشرات موذی و رفع علف‌های هرز از آفت‌کش‌ها و سموم استفاده می‌کنند که استفاده از این مواد، هوای منطقه را بسیار آلوده می‌کند، مخصوصا اگر با هواپیمای مخصوص، این سموم روی محصولات کشاورزی پاشیده شوند زیرا در این صورت سموم بسیار زیادی به مناطق اطراف می‌رود و هو را برای تنفس مسموم می‌کند.
عمل احتراق بنزین سبب روشن شدن موتور وسایل نقلیه می‌شود و در اثر این احتراق، آلاینده‌هایی مانند مونوکسیدکربن و اکسیدنیتروژن وارد هوا می‌شوند. این آلاینده‌ها در فصول‌ سرد سال به خوبی قابل لمس هستند زیرا در اثر سرما، هوا سنگین شده و نزدیک به سطح زمین قرار می‌گیرد، در نتیجه آلودگی هوا هم به ما نزدیک‌تر می‌شود و مشکلات سلامتی زیادی را برای شهروندان ایجاد می‌کند؛ مشکلاتی از قبیل ناراحتی‌های تنفسی. همچنین گازهای گلخانه‌ای سبب سوراخ شدن لایه ازن شده و راه ورود اشعه مضر فرابنفش خورشید را به سطح زمین باز می‌کند که منجر به بروز مشکلات پوستی زیادی می‌شود.
پایان برف
ذرات رادیواکتیوی که از تاسیسات هسته‌ای و رآکتورها انتشار پیدا می‌کنند، به صورت ذرات گردوغبار در هوا پراکنده شده و هوا را آلوده می‌کنند. کودهای شیمیایی که به رشد گیاهان کمک می‌کنند، برای هوا بسیار آلوده‌کننده می‌باشند. سندرم خانه بیمار(sbs) به محیطی سربسته اطلاق می‌شود که تهویه منظمی ندارد و بخارات سمی و آلاینده‌ها در آن وجود دارند. در استخراج‌هایی که از معدن انجام می‌شود، ذرات و آلودگی‌های زیادی برای هوای اطراف آن منطقه ایجاد می‌شود که ترجیحا نباید مناطق مسکونی اطراف معادن وجود داشته باشند .
اگرچه همه این موارد روز‌به‌روز به آلوده‌تر شدن هوای جهان کمک می‌کنند، اما باید در نظر داشت که در کشور ما و در کلانشهرهایی مثل تهران که تنفس هوای پاک در روزهای زمستان کم‌کم به رویای دست‌نیافتنی تبدیل می‌شود، آلودگی ناشی از خودروها و کارخانجات، سهم مهمی از آلودگی هوا را به خود اختصاص داده‌اند و عدم مدیریت صحیح برای سالم نگه داشتن هوای کلانشهرها به این مساله دامن زده است. شاید در آینده‌ای نه چندان دور، فرزندان ما دیگر با واژه‌ای مانند برف غریبه باشند و تنها هوای آلوده برایشان قابل لمس باشد.