درآمد‌های ارزی تنها راه نجات

گروه اقتصادی- رفته‌رفته به روزهای پایانی امسال نزدیک می‌شویم اما اقتصاد ایران همچنان با مشکلاتی که دولت وعده حل آن را داده بود، دست و پنجه نرم می‌کند.
خروج از رکود تورمی که یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های دولت بود تا حدودی به نتیجه رسید و رونق به اقتصاد ایران بازنگشت. البته بارها وزیر اقتصاد نوید رونق اقتصادی در آستانه بهار را داده است اما کماکان کمبود سرمایه در گردش و تقاضای موثر در بخش‌های تولید به چشم می‌خورد.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که کمبود درآمدهای ارزی دولت در پی کاهش قیمت نفت سبب شد تا دولت نتواند اقدامات لازم برای خروج از رکود را انجام دهد.
بدهی‌های دولت به اقتصاد صدمه زد
در همین حال مرتضی ایمانی‌راد، تحلیلگر اقتصادی در پاسخ به این پرسش که دلیل تشدید رکود در کشور را کاهش قیمت نفت می‌دانید یا بی‌تاثیری سیاست‌های اعمالی، اظهار کرد: «علت اصلى رکود جارى در کشور به نظر من کاهش شدید درآمدهاى ارزى است. عوامل دیگرى هم وجود دارند ولى عوامل دیگر به کاهش درآمدهاى ارزى وابسته‌اند و اگر قیمت نفت تا این اندازه پایین نمی‌آمد، این عوامل این‌قدر اثرگذار نبودند.»
وی با ذکر مثالی عنوان کرد: «برای مثال، بانک‌ها خودشان هم عامل این رکودند و هم قربانى این رکود شده‌اند. بدهى سنگین دولت به بانک‌ها، بانک مرکزى و بخش خصوصى در شرایط فعلى یکى از عوامل مهم رکود است ولى اگر درآمدهاى نفتى کاهش نمی‌یافت، بدهى‌هاى دولت نمی‌توانست تا این اندازه اقتصاد را اذیت کند چون این رکود را کاهش درآمدهاى ارزى در کشور ایجاد کرده است بنابراین رفع آن هم با افزایش درآمدهاى ارزى امکان‌پذیر است.»
این تحلیلگر اقتصادی متذکر شد: «بدیهى است که براى رفع این رکود باید قیمت نفت افزایش یابد. با سیستم دیگرى این رکود درست نمی‌شود. همان‌طور که دیدیم، با بسته‌هاى تحریک تقاضا هم کارى نتوانستیم بکنیم. حتى تکانى هم به اقتصاد نداد.»
ایمانی‌راد تصریح کرد: «واقعیتش دولت خیلى کار زیادى نمی‌تواند بکند. اگر می‌توانست، کشورهاى دیگر که مشکلات ما را ندارند، می‌توانستند رکود ناشى از کاهش درآمدهاى ارزى خود را حل کنند. ولى می‌بینیم که همه گرفتارند، تنها مساله این است که به دلیل شرایط خاص اوضاع ایران از نظر شدت رکود بیشتر از کشورهاى نفتخیز بوده است.»
وی خاطرنشان کرد: «البته براى درمان این رکود نگفتم که الزاما قیمت نفت باید بالا برود بلکه تاکیدم بر افزایش درآمدهاى ارزى بود که به روش‌هاى مختلف قابل تامین است.»
مشکل اقتصاد در دست دولت نیست
مهدی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی نیز می‌گوید: مشکل اقتصاد ایران چیزی است که در دست دولت هم نبوده و آن کاهش قیمت نفت است. در زمانی که قیمت نفت یکصد دلار بود، دلار بیشتری در دست دولت بود و حالا که ۸۰ درصد نفت کاهش قیمت داشته، به همان مقدار پول کمتری نصیب دولت می‌شود بنابراین فشار بر اقتصاد وارد می‌شود. اگر در بین اعضا اوپک هماهنگی برای کنترل تولید شود، قیمت نفت افزایش خواهد یافت.
وی افزود: دولت با توجه به برجام و ورود دلارهای بلوکه‌شده در لایحه بودجه ۹۵ هزینه‌ها را افزایش داده است که این موضوع باعث بهتر شدن اوضاع شده و با توجه به این، بنده پیش‌بینی می‌کنم نرخ دلار به زیر سه هزار تومان خواهد رسید.
وی در پاسخ به این سوال که با توجه به اینکه دولت این دلارها را بابت خریدهای خارجی مانند هواپیما به صورت واردات انجام می‌دهد، باز دلاری برای دولت باقی خواهد ماند که برای تنظیم بازار داخلی از آن استفاده کند، گفت: بله آنقدر دلار بلوکه‌شده هست که دولت بتواند از آنها استفاده و اقتصاد را خوب کند البته اگر همه آنها را به ایران بدهند.
وی تاکید کرد: این دولت بسیار بهتر از دولت قبلی عمل کرده است. تورم از ۴۰ درصد پایین آمده است.
وی در پاسخ به این سوال که کارشناسان معتقدند اگر کسی خرید نکند، تورم پایین می‌آید و این رکود بوده که باعث پایین آمدن تورم شده است، گفت: هرکسی که گفته رکود وجود دارد، حرف نامربوطی زده است بنده ۴۵ سال است استاد اقتصاد هستم، این جوجه‌ها نمی‌دانند که وقتی اقتصاد از نرخ‌های منفی به مثبت می‌آید، به این رونق می‌گویند؛ من ۲۸۰۰ صفحه سه جلد کتاب ادوار تجاری نوشته‌ام هرکس که گفت غلط است، برود اینها را بخواند. مطابق اقتصاد هرگاه از شاخص‌های منفی به مثبت حرکت شود. یک حرکت سربالاست که به آن رونق می‌گویند. در بعضی از بخش‌ها ممکن است رکود داشته باشیم، اما کل اقتصاد در حالت رونق است.
پیامدهای رشد منفی صنعت
وی با رد رشد منفی سنگین در بخش صنعت گفت: اینها حرف نادرست می‌زنند. تولید شامل بخش صنعت، کشاورزی و خدمات است که مطابق آمار بانک مرکزی در هر سه بخش ما نرخ رشد مثبت داشته‌ایم. قبلا در دوره احمدی‌نژاد منفی بود، از منفی که آمد به مثبت اسمش رونق است.
تقوی با رد بیکاری کارگران کارخانه‌ها گفت: این کارخانه‌ها در دولت روحانی که پیش نیامده بلکه عقبه‌ای دارد که از زمان احمدی‌نژاد است، حالا روحانی کاری کرده که این ورشکستگی‌ها کمتر شود؛ علاوه بر این یک عده که بستند رفتند یک عده جدید به جایشان آمده‌اند والا چگونه نرخ رشد مثبت شده است؟
این استاد دانشگاه علامه با دفاع از طرح وام ۲۵۰۰ میلیاردی به خودروسازان گفت: کارخانه‌ها از قبل تعطیل شده بود، مثلا تولید ایران‌خودرو خیلی کم شده بود ولی با این کار روحانی که به مردم وام خرید داد تولید افزایش پیدا کرد. وقتی تولید بالا رفت یعنی رشد اقتصادی رخ داده است.
تقوی در پاسخ به این سوال که در شرایطی که سود بانکی بالاست و تولید صرفه اقتصادی ندارد تعطیلی کارگاه‌ها و کارخانه‌ها بیشتر به این دلیل نیست که پول‌های تولید به سمت بانک‌ها روانه شده است؟ به صراحت گفت: آنها پیش من بیایند که من اقتصاددانم تا را راهنمایی‌شان کنم. در سود بانکی آنچه مهم است نرخ سود واقعی است که نرخ سود اسمی منهای تورم می‌شود. در زمان احمدی‌نژاد نرخ سود بانکی ۲۰ درصد و تورم ۴۰ درصد بود، پس نرخ واقعی سود منهای ۲۰ درصد بود. هیچ آدم عاقلی پولش را در بانک نمی‌گذاشت. اکنون تورم ۱۴ تا ۱۵ درصد است، نرخ سود شده ۱۸ درصد، نرخ سود واقعی در واقع مثبت شده است. حال مردم انگیزه دارند پول‌هایشان را در بانک بگذارند و رکودی که می‌گویند وجود دارد درست نیست چون آنها که می‌گویند اقتصاد بلد نیستند.
وی با انتقاد از طرح هدفمندی یارانه‌ها گفت: غیرقابل‌توجیه‌ترین کاری که اجرا شد هدفمندی یارانه‌ها بود. من زمانی که در انگلیس درس می‌خواندم، آن موقع که نفت بالا رفته بود و دولت پول زیاد داشت بورسیه شدم و شهریه نمی‌پرداختم. آن موقع که در انگلیس می‌رفتی کالایی بخری دولت برای آن چیزها یارانه می‌داد، احمدی‌نژاد نفهمیده بود یارانه یعنی چه؟ این یارانه‌ها را دولت انگلیس از کجا می‌آورد؟ از ثروتمندان مالیات‌های بالا می‌گرفت، کالاها را با یارانه ارزان‌تر به همه مردم می‌داد. این یارانه‌ای که دولت قبل، اسمش را گذاشت جریمه بود، نه یارانه، قیمت آن‌قدر بالا رفت که مردم بدبخت‌تر شدند. یارانه می‌دهند که مردم فقیر بتوانند زندگی‌شان را بهتر کنند.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا دولت فعلی این کار را هنوز ادامه می‌دهد، گفت: احمدی‌نژاد قیمت گاز را بالا برد و هزینه تولید بنگاه‌ها بالا رفت و حال هم دولت این پول‌ها را صرف هزینه‌های سرمایه‌گذاری و عمرانی بکند مجبور است ماهی ۴۵ هزار به مردم بدهد.
حالا دولت روحانی کی می‌خواهد از شر اینها خلاص شود نمی‌دانم. بیچاره گیر افتاده است، شما یکسری خانواده فقیر دارید که محتاج یارانه هستند، دولت می‌تواند آنهایی که حقوق‌شان بالای یک میلیون است را حذف کند و به کسانی که سرپرست خانوار بیکار است یارانه دهد.