۴ پیشنهاد نوبخت برای اصلاح فرآیند بودجه

گروه اقتصادی- معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور با اعلام اینکه برای سال ۹۴ بودجه تمامی دستگاه‌هایی که قابلیت اجرایی‌شدن دارند بر مبنای عملکرد خواهد بود بر لزوم تغییر در نحوه ارایه بودجه و نظارت بیشتر بر فرآیند اجرای آن تاکید کرد.
محمدباقر نوبخت در ششمین کنفرانس بین‌المللی بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد گفت: با وجود اینکه سال‌هاست که کنفرانس‌ها و همایش‌هایی در این قالب برگزار می‌شود اما هنوز بودجه‌ریزی کشور کاملا بر مبنای عملکرد نشده و این نشان می‌دهد که شاید نیاز به کاری متفاوت از آنچه از گذشته تاکنون انجام شده است.
وی با اشاره به اینکه با گذشت حدود ۶۵ سال از نظام برنامه‌ریزی کشور که توسعه را هدف قرار می‌دهد، افزود: اما حتی با وجود پنج برنامه‌ای که بعد از پیروزی انقلاب تنظیم و اجرا شده هنوز به مرزهای توسعه‌یافتگی نرسیده‌ایم. این در حالی است که همزمان یا دیرتر از ایران کشور‌های دیگری برنامه‌های توسعه خود را آغاز کرده و اکنون در مرز توسعه‌یافتگی یا حتی کامل قرار دارد.
نوبخت با تاکید بر اینکه ما برای توسعه‌یافتگی در سطح برنامه‌ها مشکلی نداریم، گفت: مشکل ما تعیین و اجرای برنامه‌هاست که بار اصلی آن بر دوش بودجه سنواتی خواهد بود.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور با بیان اینکه تعریف بودجه بر مبنای پیش‌بینی عملکرد منابع و مصارف خیلی کهنه شده است، گفت: در تمامی قوانین و برنامه‌ها هیچ‌گاه بودجه تنها به این معنا نیست، بلکه همواره در راستای دستیابی به سیاست‌ها و هدف‌گذاری‌ها ملاک قرار می‌گیرد.
به گفته وی بودجه محفل اراده مردم در منافع عمومی خود است. بنابراین آنچه دولت‌ها انجام می‌دهند با اذن نمایندگان مردم خواهد بود.
نوبخت در ادامه با اشاره به اینکه همواره در پیش‌بینی بودجه ناموفق عمل کرده‌ایم، بیان کرد: از سال ۱۲۸۹ که کل بودجه کشور ۱۴۵ میلیون قرون بود تا اکنون که به بیش از ۸۰۳ هزار میلیارد تومان می‌رسد، همیشه اعتراض‌هایی مبنی بر کافی نبودن بودجه وجود دارد، چراکه هیچ‌گاه بودجه به درستی تخصیص نیافته و همیشه پیش‌بینی‌ها کمتر یا زیادتر از منابع و مصارف بودجه و اغلب دولت‌ها برای تامین طلب مازاد بر بودجه پیش‌بینی شده ناچار به جبران از طرق مختلف از جمله متمم بودجه بوده است.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور با بیان اینکه از مجلس ششم و از سال ۸۰ تاکنون هر ساله بر عملیاتی شدن بودجه تاکید کردیم، گفت: این در حالی است که در قانون برنامه چهارم و پنجم نیز عملیاتی‌شدن بودجه مورد تاکید بود اما هیچ‌گاه موثر واقع نشد. با این وجود در سال ۹۲ با تغییراتی که در معاونت برنامه‌ریزی انجام شد ما از عملیاتی‌شدن بودجه استقبال کردیم.
وی با اشاره به اینکه تا چه زمان می‌توان بر منابع مالیاتی و نفتی برای تامین بودجه کشور پافشاری کرد، گفت: این در حالی است که حتی وقتی می‌خواهیم تامین منابع از طریق مالیات را افزایش دهیم، با اعتراضات شدیدی روبه‌رو می‌شویم به گونه‌ای که همین اخیر در مورد بحث مالیات بر ارزش افزوده با اعتراض کسبه‌ها مواجه بودیم.
۴ تاکید نوبخت برای اصلاح فرآیند بودجه
وی در ادامه با تاکید بر اینکه می‌باید در نحوه ارایه بودجه تغییرات لازم ایجاد شود، گفت: بر این اساس دولت باید هر ساله مشخص کند که کدام سال برنامه است و بودجه را براساس همین برنامه تدوین کند و ‌آنگاه نمایندگان خواستار گزارشی از میزان تحقق برنامه‌های مدنظر در آن سال از دولت باشد، پس اول باید همراه گزارش لایحه بودجه هر سال گزارش برنامه نیز به مجلس ارایه شود.
نوبخت دومین مورد را پاسخ‌دهی دولت به مجلس در مورد تحقق اهداف کمی عنوان کرد و گفت: هنگامی که دولت در مورد اهداف کلان پیش‌بینی انجام می‌دهد مجلس نیز باید در مورد کم و زیاد آن اعلام نظر کرده و دولت با توجه به منابع اهداف مورد نظر را مدیریت کند از این‌رو مجلس باید به جای پرداختن به مسایل جزیی مسایل کلان را پشتیبانی کند.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور در ادامه با تاکید بر اینکه نظارت از مهم‌ترین ابعاد بعد از تصویب بودجه است، گفت: در این مورد ‌باید تغییرات جدی انجام شود به‌طوری که گزارش تفریغ بودجه به روز در اختیار دستگاه‌های مربوطه قرار گیرد که البته دیوان محاسبات امروزه این کار را انجام می‌دهد، اما در گذشته اغلب با فاصله چهار تا پنج سال گزارش‌های تفریغ بودجه ارایه می‌شد که فایده چندانی نداشت.
نوبخت با بیان اینکه ‌باید نظارت جدی از سوی قوه‌مجریه از طریق معاونت برنامه‌ریزی در فرآیند اجرای بودجه صورت گیرد، بیان کرد: آنچه تا اکنون در معاونت برنامه‌ریزی از سوی نظارت راهبردی به عنوان نظارت انجام می‌شود، کافی نیست و باید فراتر رود به گونه‌ای که نظارت‌ها تنها محدود به بررسی پیشرفت فیزیکی طرح‌ها و تخصیص منابع نباشد.
وی همچنین نظارت‌های قضایی را مورد اشاره قرار داد و گفت: قوه‌قضاییه باید با استفاده از ابزار نظارتی سازمان بازرسی به‌طور دایم نظارت و بررسی را در مورد بودجه انجام دهد.
معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور معتقد است: برای شفافیت هرچه بیشتر در تهیه و تنظیم و اجرای بودجه باید نهاد نظارتی غیردولتی نیز در کشور تعریف شود.
انتقادات رییس دیوان محاسبات از نظام بودجه‌ریزی
رییس کل دیوان محاسبات کشور با انتقاد از نظام بودجه‌ریزی کشور هزینه تخلف دولت‌های هشتم، نهم و دهم در عدم اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی را غیرقابل محاسبه عنوان کرد.
به گزارش ایسنا، امین حسین رحیمی در ششمین کنفرانس بین‌المللی بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد با انتقاد از دولت‌های قبلی به خصوص دولت نهم و دهم در محقق‌نشدن نظام بودجه‌ریزی عملیاتی اظهار کرد: با این وجود دستگاه‌های اجرایی کشور باید بدانند که چاره‌ای جز اجرای بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد ندارند.
وی با بیان اینکه متاسفانه تاکنون ضرورت بودجه‌ریزی عملیاتی در بین مسوولان احساس نشده است، گفت: شاید درآمدهای نفتی موجب شده که با ایجاد پشتوانه مالی برای دولت‌ها و دستگاه‌های اجرایی آنها احساس خطری نسبت به کمبود منابع به وجود نیاید و به فکر عملیاتی کردن بودجه نباشند. رییس کل دیوان محاسبات کشور در ادامه برای تاکید بیشتر بر ضرورت عملیاتی‌شدن بودجه آمار را مورد اشاره قرار داد و افزود: بودجه کل کشور اعم از عمومی و دولتی از ۹۶ هزار میلیارد تومان سال ۸۲ به ۸۰۳ هزار میلیارد تومان در سال ۸۳ رسیده و هشت برابر شده است، اما هیچ‌گاه هدف اصلی هزینه‌کرد بودجه یعنی ایجاد توسعه تحقق نیافت.
رحیمی با بیان اینکه بودجه در حالی هزینه شده که رشد اقتصادی و افزایش بهره‌وری را به همراه نداشته است، بیان کرد: این در حالی است که رشد اقتصادی در سال ۹۲ منفی بوده و تازه دولت تلاش می‌کند که در سال ۹۳ آن را به صفر یا حرکت به سمت مثبت برساند. وی با اشاره به اینکه ۸۰ درصد بودجه عمومی محقق شده کشور در سال ۹۲ مربوط به هزینه‌های جاری است، گفت: این رقم بسیار وحشتناکی است که صرف حقوق و هزینه‌های جاری شده و رقمی را برای توسعه زیرساخت‌ها باقی نگذاشته است. رییس کل دیوان محاسبات کشور تصریح کرد: وقتی که بودجه رشد هشت برابری دارد اما توسعه‌ای ایجاد نمی‌شود به آن معناست که ایراد بزرگی وجود دارد که می‌باید آن را برطرف کرد. رحیمی مهم‌ترین مشکل در بودجه‌ریزی که در عدم تحقق برنامه‌های توسعه موثر است را عدم اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی عنوان کرد.