مالکیت در بقای خانواده موثر است

گروه جامعه- هنگام شروع کار دولت یازدهم، تامین مسکن یکی از مطالبات اصلی اقشار مختلف اجتماعی بود اما آمار و ارقام و شرایط بازار چندان چشم انداز روشنی پیش روی دولت تازه سر کار آمده نگذاشته بود. پنجم مهر ماه گذشته یک کارشناس امور جوانان گفت شاخص خانه دار شدن جوانان در کشورهای پیشرفته ۸ سال اما در ایران ۱۰۰ سال است. این تفاوت حاکی از ضعف بزرگ سیاست‌گذاری‌های دولت در بخش مسکن است. غلامرضا علیزاده در گفت‌وگو با مهر گفته بود جوانان برای خانه‌دار شدن باید یک قرن در انتظار باشند و دولت یازدهم باید با تقویت و حمایت از بخش‌های تعاونی و همچنین تامین مسکن و ممانعت از سرمایه‌گذاری در بخش مسکن، زمینه‌های ازدواج جوانان را افزایش داده و مانع از افزایش سن ازدواج در میان جوانان شود. وی بر اساس پژوهش‌های انجام شده سال‌های اخیر گفت: تامین مسکن یکی از موانع اصلی ازدواج جوانان بوده است. علیزاده تصریح کرد: در کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه جوانان ۳۰ تا ۳۵ درصد حقوق ماهانه خود را صرف هزینه مسکن می‌کنند اما در تهران زوج‌ها بیش از ۱۰۰ درصد حقوق دریافتی خود را باید برای اجاره بها یا پول پیش پرداخت کنند.
در شرایطی که طرح‌هایی برای افزایش باروری و ازدیاد جمعیت در بخش‌های مختلف از مجلس تا دولت ارایه می‌شود، تامین مسکن یکی از مشکلاتی است که به گفته کارشناسان اجتماعی جوانان را از ازدواج و تشکیل خانواده باز می‌دارد و طرح‌های تنبیهی نظیر ممنوعیت وازکتومی و توبکتومی و مجازات حبس برای آن، نقشی در افزایش توان جوانان برای رسیدن به اهداف مورد نظر مسوولان ندارد.
در سال ۸۸ رسانه‌ها خبر از طرح جدید دولت برای خانه دار شدن جوانان دادند. علی نیکزاد، وزیر سابق مسکن و شهرسازی در خصوص طرح صندوق آتیه مهر گفت: در این طرح، والدین پولی را به حساب کودکان خود واریز می‌کنند و به همان میزان دولت پول به این حساب واریز می‌کند، تا دولت بتواند در سن ۲۰ سالگی کودکان، از این حساب زمینه‌ای برای تامین مسکن جوانان فراهم کند. وی اضافه کرد: تلاش می‌کنیم قیمت زمین از هزینه ساخت مسکن خارج شده و به صفر برسد. این امر در مهار و کاهش قیمت مسکن موثر بوده و خانه دار شدن افراد نیازمند مسکن را نیز تسریع خواهد کرد.
ادبیات مسوولان در این دوره آن قدر ساده بود که باور آن دشوار بود. دی ماه سال ۸۹ محمد عباسی، وزیر تعاون به سادگی می‌گفت: افراد واجد شرایط وجوانان فاقد مسکن می‌توانند برای خانه‌دار شدن به سایت وزارت تعاون مراجعه و ثبت‌نام کنند. همزمان محمود احمدی‌نژاد از خانه دار شدن جوانان سخن می‌گفت. به گزارش فارس روز ۲۱ تیر ماه گذشته رییس جمهور سابق با تاکید بر اینکه باید ساخت مسکن را به جایی برسانیم که مسکن کاملا به ‌روز شود، خاطرنشان کرد: باید هر جوانی که ازدواج می‌کند یک کلید خانه تحویل بگیرد.
اما با گذشت زمان آثار سیاست‌های به ظاهر ساده دولت در ارقام و آمارهای در هم پیچیده نمایان شد. در فاصله سا‌ل‌های ۸۸ تا ۹۱، اجاره‌نشینی رو به افزایش رفت و در سال ۹۱ به اوج رسید. مرکز آمار ایران از افزایش ۸۲ درصدی قیمت زمین در سال ۹۱ نسبت به سال ۹۰ خبر داد. آمار سال ۱۳۹۱ نشان داد نیمی از تهرانی‌ها به اجاره نشینی روی آوردند و از خرید خانه بازماندند. سال ۹۲ نیز قراردادهای اجاره‌نشینی افزایش یافت. در ۱۱ ماهه سال ۹۲ بیش از ۵۹۷ هزار و ۹۹۰ قرارداد اجاره‌نشینی در کل کشور منعقد شد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از آن بیش از ۸۸ هزار مورد افزایش یافته بود. این روال حاکی از کاهش قدرت خرید مسکن در میان اقشار مختلف است.
نگاه جامعه شناسان به پدیده گرانی مسکن اما زاویه دیگری دارد. آنها فارغ از پیامدها و عوامل اقتصادی به دنبال آثار این تغییرات بر افراد هستند. دکتر امان‌الله قرایی مقدم، جامعه شناس درباره مساله گرانی مسکن و تاثیرات اجتماعی آن به خصوص در زندگی جوانان به جهان صنعت می‌گوید: «مسکن یکی از عوامل مهم بالا رفتن میزان و تعداد ازدواج‌ها، جلوگیری از طلاق و شوق به زندگی است. براساس تحقیقات، احساس مالکیت مسکن سلامت روحی و روانی فرد را بالا می‌برد و به همین دلیل موجب سلامت جسمی و بقای عمر می‌شود. حتی مسایلی مثل موفقیت فرزندان هم به عامل مسکن وابسته است چرا که یکی از فاکتورهای نمایانگر توان اقتصادی است.
وی درباره اهمیت توانمندی اقتصادی در جلوگیری از آسیب‌های خانواده می‌گوید: در ازدواج، طلاق، فرار از خانه و سایر مسایل خانوادگی، اقتصاد تاثیرگذار است. در میان عوامل اقتصادی، مسکن وسیله دوام و بقای خانواده است. دختر و پسری که ازدواج می‌کنند اگر نتوانند زیر سقفی زندگی کنند که از خودشان باشد یا توان اجاره آن را داشته باشند زندگی‌شان دوام نمی‌آورد. نبود مسکن ازدواج‌ها را به تاخیر می‌اندازد و این کار هم به نوبه خود سلامت روحی افراد را به خطر می‌اندازد.
قرایی‌مقدم درباره شرایط فعلی تامین مسکن برای جوانان می‌گوید: متاسفانه با وضع گرانی کنونی مسکن و اجاره‌بها این موضوع به یکی از چالش‌های زندگی جوانان چه در خرید و چه برای اجاره تبدیل شده است.
وی به مسکن مهر به عنوان یک عامل نه چندان موثر اشاره می‌کند و معتقد است: جوانان ما علاقه‌مند به زندگی در شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها هستند. توقع جوانان از زندگی باید متعادل باشد اما فراهم کردن تسهیلات برای آنها نیز باید مطابق با نیازشان باشد.
این جامعه‌شناس به مساله گسترش واحدهای کوچک اشاره می‌کند و می‌گوید: با بالا رفتن جمعیت یکی از اثراتی که ایجاد می‌شود بالا رفتن میزان تراکم نسبی است. در مباحث جمعیت تراکم نسبی، تراکم زیستی و تراکم اقتصادی مورد محاسبه قرار می‌گیرد. تراکم نسبی یعنی تعداد جمعیت در واحد سطح، بنابراین با افزایش جمعیت این فاکتور تحت تاثیر قرار می‌گیرد و چاره‌ای جز ساختن واحدهای کوچک‌تر و بالا رفتن در ارتفاع نیست. با افزایش جمعیت تراکم زیست نسبی افزایش پیدا می‌کند، آپارتمان‌ها کوچک می‌شود، به دنبال آن تحرک افراد در خانه کاهش پیدا می‌کند و برخی از خانه‌ها نمی‌توانند برای نگهداری سالمندان مناسب باشند. این محدودیت‌ها در آپارتمان‌نشینی وجود دارد اما در کشور ما هنوز مساحت آپارتمان‌ها نسبت به کشورهایی مثل چین و کره‌جنوبی متعادل است.»
حس مالکیت مسکن با کاهش استرس‌ها و نگرانی‌های جوانان درباره سکونت می‌تواند عامل موثری در تصمیم برای ازدواج و فرزندآوری باشد. در عین حال نبود ثبات در بازار مسکن و عدم پیش‌بینی‌پذیری شرایط بازار برای آینده تصمیم‌گیری‌هایی از این دست را دشوار کرده است.