نادیده گرفتن درآمدزایی گردشگری سلامت

گروه فرهنگ- این روزها شبکه‌های ماهواره‌ای مرتبا در حال پخش تبلیغات عمل لوزالمعده در ترکیه هستند. خبری که بسیاری از دیابتی‌ها را برای رفتن به کشور همسایه ایران تشویق می‌کند. این تبلیغات یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای رفتن به سمت توسعه گردشگری سلامت است. گردشگری در ایران فراموش و کمتر قدم جدی برای رشد آن برداشته می‌شود.
در حال حاضر آمارهای سازمان گردشگری تایلند می‌گویند که این کشور ۳۸ درصد از بازار گردشگری سلامت را در اختیار دارد و با این درصد در جایگاه نخست گردشگری سلامت در جهان تکیه زده است. خبرهای منتشر شده در سال‌های اخیر هم حکایت از آن دارد که ترکیه، مالزی و هند هم در این رقابت از ایران پیشی گرفته‌اند. گفته می‌شود، در حال حاضر سهم گردشگری سلامت ایران از بین ۱۹۰ کشور دنیا رتبه ۱۱۷ است. این رتبه در حالی است که امروزه گردشگری سلامت یکی از مهم‌ترین راه‌های درآمدزایی در دنیا شناخته شده است. چنانچه بر اساس آمار جهانی گردشگری سلامت در سال ۲۰۱۲، ۱۰۰ میلیارد دلار درآمدزایی داشته در حالی که این عدد در سال ۲۰۱۰ تنها ۴۰ میلیارد دلار بوده است. این رشد عجیب نشان از اهمیت گردشگری سلامت در دنیا دارد. با این حال یک سوال پیش می‌آید: واقعا سهم ایران از این درآمد چقدر بوده است؟ در سال‌های اخیر ما چقدر توانسته‌ایم در این زمینه جلو برویم در حالی که قانون برنامه چهارم انتظار دارد «گردشگری سلامت» نقش مهمی در ارزآوری به کشور ایفا کند.
گردشگری سلامت یکی از انواع گردشگری است که بیش از آنکه زباله تولید کند، می‌تواند درآمدزا و درمانگر دردها باشد. با این حال چرخ‌های این درمانگر به سختی برای صنعت گردشگری ایران می‌چرخد. هرچند به تازگی هم ربیع فلاح، استاندار مازندران خبر داده که قرار است کنفرانس گردشگری در رامسر با حضور ٧٠ مهمان خارجی از ۹ کشور برگزار شود، آینده مشخص می‌کند که این کنفرانس چقدر می تواند راه‌های بسته به سوی گردشگری سلامت را باز کند اما آنچه امروز دیده می‌شود؛ همه نشان از عقب افتادن ایران در این راه دارد. بعد از تایلند دو کشور مالزی و ترکیه باتوجه به برنامه‌های بلند مدت در این زمینه توانسته‌اند در بین فهرست ۱۰ کشور برتر توریست سلامت در رتبه‌های ۵ و ۹ جای بگیرند و از این راه درآمدی بسیاری داشته باشند.
حتی گفته می شود کشورترکیه درحال حاضر درجایگاه ۹ فهرست موفق‌ترین کشورهای جهان در جذب گردشگران سلامت قرار دارد و از سال ۲۰۰۷ میلادی یعنی از پنج سال پیش تلاش کرد با یک برنامه میان‌مدت و بلند‌مدت و فراهم کردن تجهیزات لازم قدم‌های بلندی در این راه بردارد و با این کار این کشور توانست در این سال‌ها تعداد گردشگران درمانی خود را از ۱۵۰ هزار نفر در سال ۲۰۰۸ به ۲۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۰ و حدود ۵۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۲ برساند و درآمد ۸۵۰ میلیون دلاری از این راه داشته باشد. به تازگی نیز کشور ترکیه تبلیغات جدیدی برای جراحی لوزالمعده از شبکه‌های ماهواره‌ای انجام می‌دهد که در راستای جلب گردشگر سلامت از سراسر دنیا به ویژه ایران است.
به گفته کارشناسان گردشگری، امروزه در این کشورها تلاش می‌شود در کنار جاذبه‌های گردشگری، امکانات پزشکی نیز در اختیار گردشگران خارجی قرار گیرد. علاوه بر این بسیاری از کشورهای جهان بهترین مراقبت‌های پزشکی را با هزینه‌های مناسب از بیماران به عمل می آورند، به گونه‌ای که در سال ۲۰۱۳ حدود ۹۰۰ هزار آمریکایی برای درمان به خارج از کشور سفر کردند.
کشور ترکیه طی سال‌های گذشته هر سال در زمینه گردشگری سلامت رشد بیش از ۳۵ تا ۴۰ درصد را شاهد بوده است. طبق آمارهای سازمان گردشگری ترکیه توریست‌های درمانی این کشور را بیشتر متقاضیان جراحی‌های زیبایی، خدمات دندان پزشکی، جراحی مغز و اعصاب، خدمات فیزیوتراپی و جراحی لیزیک چشم تشکیل می‌دهند. شاید تعریف سازمان جهانی گردشگری به توریسم سلامت بتواند بسیار راهگشا باشد، گردشگر درمانی؛مسافرتی است به دیگر کشورها برای استفاده از خدمات پزشکی و درمانی، عمل‌های جراحی، دندانپزشکی و زیبایی یا استفاده از عوامل سلامت بخش طبیعی مانند چشمه‌های آب گرم و آب‌های معدنی. نعمت‌هایی که همه را به یکباره ایران دارد؛ از جراحی‌های ارزان قیمت نسبت به کشورهای اروپایی و آمریکا گرفته تا چشمه‌های آب گرم مازندران.
اردشیر اروجی، مدیر کل سابق دفتر اطلاعات و آمار سازمان میراث فرهنگی معتقد است که در این بازار نو ظهور اما داغ، پیروزی از آن کشورهایی خواهد بود که بتوانند شعار توریسم سلامت در دنیا را به خوبی به مرحله اجرا در آورند و آن شعار چیزی نیست جز امکانات در حد کشورهای جهان اول، قیمت‌ها در حد کشورهای جهان سوم.
وی معتقد است: برنامه‌های بازاریابی برای جذب توریست سلامت را باید مد نظر بگیرید و همچنین امکان مراقبت‌های پس از درمان را، آیا کشور مقصد توریست‌های سلامت نخواهد بود؟ اگر پاسخ کشور ما به این سوال مثبت باشد گوی رقابت را از رقبا خواهد ربوده در غیر این صورت ایران با داشتن تمامی استعدادهای ذکر شده باز هم از بازندگان صنعت توریسم خواهد بود و این یعنی از دست دادن یک سرمایه ملی، ازدست دادن هزاران شغل و از جهاتی از دست دادن وجه سیاسی، علمی و منطقه‌ای. پس مدیران امروز به هوش باشید که میان برنده و بازنده بودن در این صنعت نو ظهور تنها به اندازه یک واژه فاصله است و آن هم غفلت ما چقدر توانسته این از این پتانسیل‌ها استفاده کنیم؟
این در حالی است که تنها شهر مازندران ظرفیت ۲۰۰ نوع گیاه دارویی و چشمه‌های آب گردم را داراست و در صورتی که مسوولان با استانداردها برای فراهم آمدن بازارهای متقاضی آشنا باشند، می‌توانند تحول بزرگی در گردشگری سلامت در منطقه ایجاد کنند. با این حال این پتانسیل نادیده گرفته می‌شود. پتانسیلی که از شمال تا جنوب ایران و از شرق تا غرب ایران وجود دارد. مثلا در شرق کشور استان خراسان رضوی با داشتن بیمارستان‌های مجهز و وجود بارگاه نورانی امام رضا (علیه‌السلام) در کنار استان‌های خراسان جنوبی (چشمه آب گرم لوت، آب گرم ابراهیم رضا) و خراسان شمالی (چشمه آب گرم ایوب پیغمبر، مهمانک و…) می‌توانند پذیرای شیعیان جهان و کشورهای افغانستان و پاکستان باشند. با این همه جایگاه مازندران و خراسان در جذب گردشگر خارجی کجاست؟ این سوالی است که به راستی مسوولان و دست‌اندرکاران سازمان میراث فرهنگی و گردشگری باید به آن پاسخگو باشند.