سینما در آستانه رویای هزارمیلیاردی

گروه فرهنگ و هنر- در حالی که کمتر از چهار ماه به پایان سال ۱۴۰۲ باقی مانده، مجموع فروش سینمای ایران از مرز ۷۵۵ میلیارد تومان عبور کرده است. از ابتدای امسال و با احتساب فیلم‌هایی که از اسفند سال گذشته به عنوان فیلم‌های اکران نوروز ۱۴۰۲ روانه پرده سینماها شدند، تا به امروز مجموع فیلم‌های اکران‌شده در سال جاری به ۴۴ فیلم رسیده است و نزدیک به ۱۸ میلیون نفر برای تماشای این آثار در سالن‌های سینما حاضر شده‌اند. اگر می‌خواهید تصویر دقیق‌تری از اهمیت این آمار داشته باشید، کافی است این نکته را به یاد آورید که مجموع مخاطبان سینمای ایران در ۱۲ ماه سال گذشته ۱۴ میلیون نفر بوده و امسال در کمتر از ۹ ماه این آمار، ۴ میلیون نفر افزایش داشته است. همه این عدد و رقم‌ها حکایت از یک حال خوب دارد؛ حالی خوبی که گیشه سینمای ایران چند سالی بود که در حسرت آن به سر می‌برد، اما حالا تبدیل به فرصتی برای رویاپردازی‌های بیشتر شده است. آیا حال «سینمای ایران» به اندازه «حال گیشه‌ها» خوب است؟
وضعیت فیلم‌های کمدی در اکران ۱۴۰۲
«فسیل‌زدگی» کلیدواژه‌ای است که در چند ماه اخیر، به بهانه‌ای برای انتقاد از وضعیت اکران فیلم‌ها در سینماها تبدیل شده است. منتقدانی که نسبت به این پدیده هشدار می‌دهند، سهم بالای فیلم‌های کمدی با پرچم‌داری ۲ فیلم «فسیل» و «هتل» را زمینه‌ساز انحراف جریان تولید و گرایش اغراق‌شده سینماگران به سمت آثاری از این دست می‌دانند و معتقد به قربانی شدن گونه‌های دیگر، به پای سینمای کمدی هستند. فارغ از این نگاه انتقادی، اما نمی‌توان نقش این جنس از آثار در احیای اقتصاد سینمای ایران- آن هم پس از عبور از سال‌های بحرانی کرونا- را نادیده گرفت. حتی خوش‌بین‌ترین تحلیلگران چرخه اکران هم گمان نمی‌کردند فیلم «فسیل» به کارگردانی فیلمسازی نه‌چندان شناخته‌شده با ترکیبی معمولی از بازیگران، بتواند بالغ‌بر ۶ میلیون و ۷۰۰ هزار مخاطب را به سینماها بکشاند و تبدیل به دومین فیلم پرفروش سینمای ایران در سال‌های پس از انقلاب شود.
«فسیل» که تنها چند قدم دیگر تا فروش رویایی ۳۰۰ میلیارد تومان فاصله دارد، خون تازه‌ای در رگ‌های سینمای ایران جاری کرد و فیلم «هتل» به کارگردانی مسعود اطیابی هم توانست بهترین مکمل برای آن در چرخه اکران ۱۴۰۲ باشد. «هتل» تا به اینجا بیش از ۵/۳ میلیون مخاطب داشته و نزدیک به ۱۶۰ میلیارد تومان فروش کرده است و در صورت ادامه سیر استقبال مخاطبان از آن، طی ماه‌های آینده می‌تواند یکی از اصلی‌ترین مدعیان سبقت از «فسیل» در گیشه باشد. در کنار این ۲ فیلم، اما از ابتدای امسال و از مجموع ۴۴ فیلم اکران‌شده، ۸ فیلم کمدی دیگر هم روی پرده رفته‌اند که سه فیلم «شهر هرت»، «آهنگ دونفره» و «گیج‌گاه» در میان آنها عملکرد موفق‌تری در گیشه داشته‌اند. فیلم‌های «عروس خیابان فرشته»، «هولیا»، «معجزه عشق» را هم می‌توان از کمدی‌های نه‌چندان موفق اکران امسال به حساب آورد که با وجود اتمام بازه اکران عمومی‌شان، فروش هر سه آنها روی هم به ۲۰ میلیارد تومان نرسید. عجیب‌ترین عملکرد در میان فیلم‌های کمدی را هم «دست‌انداز» به کارگردانی کمال تبریزی داشت که باوجود ترکیب قابل‌قبول بازیگران کمتر از ۱۹ هزار مخاطب را به سینماها کشاند و مجموع فروش آن به ۹۰۰ میلیون تومان هم نرسید!
«جوجه‌تیغی» به کارگردانی مستانه مهاجر را هم می‌توان تازه‌ترین کمدی اکران‌شده در سینماها دانست که تا امروز عملکرد موفقی داشته و با فروش نزدیک به ۵ میلیارد تومان، در جدول فروش هفتگی سینماها جایگاه چهارم را از آن خود کرده است.
احوالات سینمای کودک
هر چند شاید یکی از وجوه سرگرم‌کننده فیلم‌های مربوط به گروه سنی کودک و نوجوان، مربوط به لحن کمدی آنها باشد، اما با توجه به اهمیت این گروه از مخاطبان در چرخه اکران، عملکرد فیلم‌های این حوزه را مجزا از فیلم‌های کمدی بررسی می‌کنیم. از میان ۴۴ فیلم اکران‌شده امسال، سینمای کودک و نوجوان ۶ نماینده در چرخه اکران داشت که البته عملکرد بسیار متفاوتی در گیشه داشته‌اند.
در میان این فیلم‌ها، انیمیشن «بچه‌زرنگ» را بی‌تردید می‌توان یکی از پدیده‌های اکران به‌حساب آورد؛ فیلمی که بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر را به سالن‌های سینما کشانده و عنوان «پرمخاطب‌ترین انیمیشن سینمای ایران» را از آن خود کرده، مجموع فروش این انیمیشن از مرز ۴۳ میلیارد تومان فراتر رفته و شیب صعودی استقبال از آن هنوز کم نشده است.فیلم عروسکی «نارگیل۲» هم دیگر فیلم سینمای کودک در چرخه اکران امسال است، که عملکرد بسیار موفقی در گیشه داشته. جذب بالغ ‌بر نیم‌میلیون مخاطب و فروشی بالغ ‌بر ۲۰ میلیارد تومان، برای یک فیلم کودک، قابل‌توجه است.
«بابا سیبیلو» با فروش ۴ میلیارد تومانی و ۲ فیلم «بچه‌های طوفان» و «میان صخره‌ها» با فروشی کمتر از ۵۰ میلیون تومان، دیگر فیلم‌های سینمای کودک و نوجوان در اکران امسال بودند که عملکرد موفقی در گیشه نداشتند.
فیلم «سلفی با رستم» به کارگردانی حسین قناعت، تازه‌ترین فیلم سینمای کودک در چرخه اکران امسال است که هنوز درباره کیفیت استقبال مخاطبان از آن نمی‌توان قضاوتی داشت. با احتساب ۱۶ فیلم کمدی و کودک اکران‌شده از ابتدای امسال، می‌توان گفت سهم فیلم‌های غیرکمدی اعم از سینمای اجتماعی تا سینمای سیاسی و حتی دفاع مقدس، در ترکیب اکران امسال ۲۸ فیلم بوده است.
موفق‌ترین فیلم غیرکمدی اکران امسال در گیشه فیلم «سه‌کام حبس» بوده که با فروش ۵/۱۹ میلیارد تومان تا امروز، ششمین فیلم پرفروش سال محسوب می‌شود. رتبه بعدی در میان فیلم‌های غیرکمدی هم به «کت چرمی» تعلق می‌گیرد که نزدیک به ۵/۱۴ میلیارد تومان در گیشه فروش داشت. فیلم‌های «غریب» با فروش ۱۰ میلیارد تومانی، «مصلحت» و «جنگ جهانی سوم» با فروش ۷ میلیارد تومانی، «بی‌مادر» با فروش ۶ میلیارد تومانی، «دسته دختران»، «آخرین تولد» و «عامه‌پسند» با فروش تقریبی ۴ میلیارد تومانی و «ستاره‌بازی»، «حدود ۸ صبح» و «نگهبان شب» با فروش تقریبی ۳ میلیارد تومانی هم از دیگر فیلم‌های غیرکمدی اکران امسال بودند که می‌توان عملکرد آنها را در گیشه متوسط ارزیابی کرد. «یقه‌سفیدها»، «جنگل پرتقال»، «تصور»، «سرهنگ ثریا»، «شهرک»، «اخت‌الرضا» و «بعد از رفتن» هم هر یک فروشی در محدوده یک تا دو میلیارد تومان را در گیشه تجربه کردند تا فیلم‌های جدی اما کم‌توفیق در چرخه اکران امسال باشند. فیلم‌های «زنبور کارگر»، «پرونده باز است»، «شماره ۱۰»، «فصل ماهی‌سفید»، «ستون‌۱۴»، «آهو» و «ارثیه فامیلی» با فروش کمتر از یک میلیارد تومان را هم می‌توان جزو فیلم‌های غیرکمدی و شکست‌خورده در گیشه امسال به حساب آورد. فیلم «چرا گریه نمی‌کنی؟» هم از فیلم‌های اجتماعی تازه اکران‌شده در سینماهاست که به‌واسطه رگه‌های سرخوشانه‌ای که در روایت دارد، رونمایی از آن در جشنواره فجر با بازخوردهای مثبتی از سوی مخاطبان مواجه شد و دور از انتظار نیست که در اکران عمومی هم مورد استقبال قرار بگیرد.
سینماداران چه می‌گویند؟
مجتبی شریعت مدیر مجموعه سینمایی «معین‌مال» درباره وضعیت استقبال از فیلم‌های در حال اکران گفت: با توجه به موقعیت جغرافیایی سینمای «معین‌مال» غالب مخاطبان این سینما، مربوط به فیلم‌های کمدی هستند و بیشترین فروشی که این روزها داریم مربوط به فیلم «هتل» می‌شود. فروش این فیلم با فروش هیچ فیلم دیگری قابل قیاس نیست و پیش‌تر مشابه این وضعیت را برای فیلم «فسیل» داشتیم. وی افزود: در سانس‌های عصرگاهی سینما هم فیلم «بچه‌زرنگ» با استقبال خیلی خوبی از سوی کودکان و خانواده‌ها مواجه می‌شود. فیلم‌های جدید اجتماعی اکران‌شده هم هرچند فروش بالایی ندارند، اما این‌گونه نیست که با سالن خالی مواجه باشند، بلکه بین ۳۰ تا ۴۰ درصد سالن در هر سانس تکمیل است. این سینمادار در ادامه عنوان کرد: بالغ‌بر ۲‌سالی که از افتتاح این مجموعه سینمایی می‌گذرد، فیلم‌های کمدی غالبا با استقبال بیشتری مواجه بوده‌اند، اما در این میان اکران فیلم‌هایی مانند «متری شیش و نیم» می‌توانند تبدیل به یک استثنا در میان فیلم‌های اجتماعی شوند. وی درباره مقایسه عملکرد این سینما در سال جاری نسبت به سال قبل هم توضیح داد: در سال جدید با هماهنگی سازمان سینمایی، افزایش قیمت نداشتیم، اما تعداد مخاطبان‌مان در این سال، تقریبا سه برابر سال گذشته بوده است، بخشی از این استقبال به دلیل تبلیغ خود سینما در منطقه و بخشی از آن به دلیل فیلم‌های کمدی اکران‌شده مانند «فسیل» و «هتل» است. شریعت ادامه داد: سینما همچنان ارزان‌ترین تفریح محسوب می‌شود. از طرفی هم با توجه به تراکم اتفاقات و اخبار ناراحت‌کننده در جامعه، مخاطب به‌دنبال تفریح و تنفس است. به همین دلیل فیلم‌های خنده‌دار و موزیکال بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد. وی تاکید کرد: معتقدم تا پایان امسال سینمای ایران هم از منظر مجموع فروش و هم از منظر تعداد مخاطبان، رکورد بی‌سابقه‌ای را ثبت خواهد کرد، چراکه اکثر فیلم‌هایی هم که در ماه‌های آینده قرار است اکران شوند، بیشتر سمت و سوی کمدی دارند. ترکیب فعلی فیلم‌های اکران شده در بهترین حالت است و همه‌جور نماینده‌ای در اکران دارند. این سینمادار درباره فروش پایین فیلم‌های غیرکمدی هم گفت: برخی از این فیلم‌ها که اتفاقا فیلم‌های خوبی هم هستند، به دلیل ضعف تبلیغات فروش مناسبی ندارند و برخی از آنها هم بازیگر شاخصی در ویترین خود ندارند. مثلا «جنگل پرتقال» تنها بازیگر شناخته‌شده‌اش سارا بهرامی است و بازیگر دیگری در آن حضور ندارد. اگر فیلم‌هایی مانند «ابد و یک روز» و «متری شیش و نیم» در گیشه موفق می‌شوند، بخشی از آن مربوط به ترکیب بازیگران آنهاست.