هوش مصنوعی؛ سلاح دوکاره امنیت

عرفان ناظریه- شاید در طول تاریخ هیچ‌گاه به اندازه امروز، نقش فناوری و تغییرات آن را تا این حد در تحول مناسبات بین‌المللی شاهد نبوده‌ایم. اگر زمانی بمب‌های شیمیایی در جنگ جهانی اول نقش بی‌بدیل بازی می‌کرد و در جنگ جهانی دوم این نقش بر دوش فناوری هسته‌ای و به تبع آن تسلیحات اتمی بود
(که البته تا به امروز هم این موضوع ادامه داشته و جایگاه مهمی دارد)، امروزه به قدری تکنولوژی در عرصه‌های مختلف پیشرفت‌های شگرفی داشته که هرکدام از این شاخه‌‌ها جای تامل دارد. در همین راستا هوش مصنوعی یکی از این پیشرفت‌های فناورانه است که ابعاد زندگی بشر را دستخوش تغییر کرده و نوید تحولاتی بس سِتُرگ را در آینده دور و نزدیک می‌دهد. به ‌طور کلی هوش مصنوعی
(AI : Artificial Intelligence) را می‌توان سیستم‌های کامپیوتری دانست که توانایی انجام وظایفی را دارا هستند که در ظاهر نیاز به هوش و تفکر انسانی دارند. این سیستم‌ها با استفاده از الگوریتم‌ها، مدل‌های ریاضی و داده‌های ورودی، تصمیم‌گیری‌ها و پردازش‌های پیچیده را انجام می‌دهند. این فناوری دارای دسته‌بندی‌های گوناگون مانند هوش مصنوعی ضعیف و قوی است، اما مساله‌ای که در گزارش حاضر به آن می‌پردازیم نقش هوش مصنوعی در تغییر مناسبات امنیت و قدرت بین‌الملل است.به ‌طور کلی شاید بتوانیم این ادعا را مطرح کنیم اگر زمانی سلاح‌های هسته‌ای و تجهیزات پیشرفته نظامی بودند که تعیین می‌کردند چه کشور یا کشورهایی در جهان پیشتاز هستند، امروزه دستیابی به مزیت و برتری در هوش مصنوعی، این پیشتازی را مشخص می‌کند. در همین راستا بود که چند سال پیش ولادیمیر پوتین رییس‌جمهوری روسیه مطرح کرد که هرکس رهبری هوش مصنوعی را در اختیار داشته باشد، رهبری جهان را به دست خواهد گرفت.
تهدیدات هوش مصنوعی
اگر قدرت (در اینجا، منظور عرصه بین‌الملل آن است) را به دو حوزه سخت و نرم تقسیم‌بندی کنیم، می‌توانیم بگوییم هوش مصنوعی هردوی آنها را می‌تواند دستخوش تغییر کند. در همین راستا شاید بتوانیم با استناد به مقاله «هوش مصنوعی و تاثیر آن بر امنیت و روابط بین‌الملل» نوشته احسان موحدیان دیدگاه خوبی نسبت به مصادیق این تحولات به ‌دست آوریم.
برای مثال در حوزه قدرت سخت، وی به استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی و تولید سلاح‌های خودران و بدون نیاز به هدایت و کنترل سربازان و نیروهای مسلح اشاره می‌کند. چنین سلاح‌هایی که با هوش خود به‌ طور خودکار هدف را تا نابودی قطعی آن تعقیب می‌کنند، با استفاده از روش‌های سنتی و متعارف مهارنشدنی خواهند بود، لذا کشورهایی که از آنها بهره‌مند باشند، توازن قوا را در سطح جهانی تغییر خواهند داد. این مساله از آنجا قابل توجه می‌شود که ممکن است عدم توازن بین دولت‌های دارای این فناوری با کشورهایی که این توان را در اختیار ندارند می‌تواند منجر به ایجاد نابرابری‌های شدید ساختاری شود که خطراتی جدی را متوجه نظام بین‌الملل و رابطه‌ میان کشورها می‌کند.وی در ادامه استدلال‌های این ایده را مطرح می‌کند که پیشرفت تسلیحات هوش مصنوعی می‌تواند به نقش‌آفرینی مخرب بازیگران غیردولتی‌ که برخلاف دولت‌ها موظف به عملکردی شفاف و مسوولانه در عرصه جهانی نیستند نیز کمک کند، برای مثال این بازیگران (علی‌الخصوص گروه‌های تروریستی) فاقد هویت مشخص می‌توانند از پهپادهای هوشمند و خودران ارزان‌قیمت (که متکی بر فناوری هوش مصنوعی هستند) برای کشتار سریع و کم‌هزینه مخالفان خود و به ‌راه انداختن آشوب‌های غیرقابل مهار بین‌المللی استفاده کنند. از سوی دیگر استفاده از هوش مصنوعی در حوزه جنگ‌های سایبری، عملیات‌های نفوذ و روانی، مانور‌های رسانه‌ای، کارزارهای ضداطلاعات ‌(Disinformation)، اطلاعات غلط (Misinformation) و فناوری جعل عمیق (Deep Fake) که اخیرا سروصداهای زیادی نیز به پا کرده است، ازجمله تاثیرات فناوری AI در تغییر و تحول حوزه قدرت نرم است. در این رابطه می‌توان به کلیپی اشاره کرد که اخیرا منتشر شد. در این ویدئو که با استفاده از فناوری جعل عمیق ساخته شده بود، پدر ترامپ پسرش را احمق خطاب می‌کند؛ اقداماتی که به جهت فضادهی به اذهان عموم اتفاق می‌افتد.
فرصت‌های هوش مصنوعی
نباید فراموش کرد که هوش مصنوعی و تحولات آن فقط تهدید نیست و دارای مزایا و فرصت‌هایی نیز می‌شود. برای مثال یکی از اصلی‌ترین حوزه‌هایی که هوش مصنوعی می‌تواند در آن دست به بازیگری بزند و با استفاده از توان محاسباتی خود به نهاد‌های دولتی مدد برساند، مساله تحلیل اطلاعات
(Intelligence Analysis) است.
یکی از چالش‌های اصلی سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی در چرخه کاری‌شان، چگونگی تفسیر و استخراج شبکه معنایی از دل داده، اخبار و اطلاعات کسب‌شده است. این سرویس‌ها از آنجایی که با تحلیلگران انسانی سروکار دارند، با محدودیت‌های ذهن انسانی (چه محدودیت در شناخت و تحلیل و چه سوگیری‌های شناختی) نیز طرف هستند. بنابراین هوش مصنوعی می‌تواند با توان تحلیل و تفسیر و محاسباتی قدرتمند خود و احتمالا فارغ از سوگیری (البته این مورد جای بحث دارد) تحلیل‌های بهینه‌تر، دقیق‌تر و با درصد خطای کمتری ارائه کند.
نتیجه این تحلیل‌های مناسب می‌تواند در شناخت بهتر برنامه‌ها و مبارزه با گروه‌های تروریستی، شورشی و خرابکار به شکلی هوشمندانه‌تر شود. از این فناوری‌ها می‌توان در جهت نظارت کار‌آمدتر برای ایجاد، حفظ و افزایش ضریب امنیتی (مثلا در سطح جامعه) بهره برد. دیگر مزایای این فناوری ساخت سلاح‌هایی با دقت بالاتر است. برای مثال تصور کنید که یک سازمان ضدتروریستی می‌خواهد به مواضع یک گروه خرابکار و شورشی یا تروریستی حمله کند. اگر مواضع این گروه‌ها در مناطق مسکونی باشد و خطر آسیب رسیدن به غیرنظامیان و شهروندان مطرح باشد و از طرف دیگر راهی جز هدف قرار دادن مواضع آنها وجود نداشته باشد، استفاده از پهپادها و موشک‌های مجهز به هوش مصنوعی می‌تواند راهگشا باشد.
بازیگران تاثیرگذار نظم آینده بین‌المللی
در همین راستا، هوش مصنوعی مانند صدها فناوری به‌روز و پیشرفته دیگر شدیدا می‌تواند مناسبات قدرت و امنیت بین‌الملل را تحت تاثیر خود قرار دهد؛ مساله‌ای که به تعبیر برخی از اندیشمندان، توانایی این را دارد که منجر به یک جنگ سرد پیرامون رقابت برای دستیابی به مزیت در این عرصه شود، رقابتی که امروز شاهد آن بین ایالات‌متحده آمریکا و جمهوری خلق چین هستیم.
رقابت در این عرصه در کنار سایر عرصه‌هایی چون فناوری کوآنتومی، علوم و فناوری داده، زیست محاسباتی و غیره می‌تواند بازیگران تاثیرگذار نظم آینده بین‌المللی را مشخص کند. برای مثال اگر کشوری بتواند در حوزه محاسبات کوآنتومی به نوعی فناوری‌ دست یابد که منجر به ساخت رایانه‌های کوآنتومی شود، توانایی شکستن سیستم‌های رمزنگاری فعلی را خواهد داشت؛ مساله‌ای که موضوع امنیت اطلاعات و امنیت سایبری به عنوان یکی از مولفه‌های مهم امنیت در این زمانه را شدیدا تحت تاثیر قرار می‌دهد.