تدبیر بی‌تدبیری

سجاد وجدانیان-ساکنان یک غار به زنجیر کشیده شده و پشت به روزنه غار و رو به دیوار آن نشسته‌اند. آنها سایه آدم‌ها و اشیای بیرون که بر دیوار غار می‌افتد را می‌بینند و تصور می‌کنند که آنچه می‌بینند، واقعیت است. حال آنکه اگر یکی از آنها می‌توانست به بیرون از غار برود، متوجه می‌شد که چقدر واقعیت با آنچه آنها به تصویر می‌بینند، تفاوت دارد. واقعیت بسیار پیچیده‌تر از آن است که می‌پندارند. البته این غارنشینان به باورهای خود آنقدر دلبسته شده‌اند که دیگر اشتیاقی به دیدن واقعیت‌های بیرونی ندارند چرا‌که اگر ببینند، هر آنچه رشته‌اند، پنبه می‌شود. از این وضعیت که قدرت دیدن و درک واقعیت‌ها در آن از بین رفته است، به زندان روح تعبیر می‌شود.
این داستان و این استعاره از افلاطون بود. او از این داستان نتیجه گرفته بود که وقتی مدیران و تصمیم‌گیران در نتیجه تکیه به واقعیت‌های غیرواقعی، خود را موفق حساب کنند، همچنان در همان مسیر حرکت می‌کنند و با غفلت از مسائل بیرونی، اسیر موفقیت‌های خودساخته می‌شوند در حالی که اصلا پیشرفتی حاصل نشده است.
آنها زمانی متوجه این موضوع می‌شوند که دیگر خیلی دیر شده است. این نتیجه، حکایت اقتصاد ماست. سالیان طولانی دلخوش به درآمدهای سرشار نفتی بودیم و در نتیجه تزریق درآمدهای نفتی و ایجاد رانت انرژی، فکر می‌کردیم در حال رشد و توسعه اقتصادی بودیم در حالی که در واقعیت نه رشدی بود و نه توسعه‌‌ای. اما غاری که افلاطون در داستان خود ساخت، فقط یک ورودی داشت ولی غاری که ما در آن گیر کرده‌ایم، پیچ در پیچ است. الان و با همه شکست‌هایی که از توسعه‌نیافتگی آن‌هم در سال‌هایی که می‌توانستیم، حاصل شده، باز هم تمایلی به دیدن آنچه که باید ببینیم، نداریم. دولت بودجه دو ساله، تمرکز بر بازار بدهی و درآمدهای مالیاتی و حذف برخی یارانه‌بگیران را تصویرهایی از واقعیت می‌پندارد که با آنها موفقیت و پیروزی حاصل می‌شود حال آنکه بودجه دو ساله چالش مغایرت با قانون اساسی را دارد و اصلا اگر قرار است تغییری در بودجه حاصل شود، بهتر است تفکیک بودجه ارزی از بودجه ریالی اتفاق بیفتد تا واقعیت‌های اقتصاد دقیقا مشخص شود: چقدر به درآمدهای نفتی وابستگی داریم، چقدر متکی به تولید ناخالص داخلی هستیم و چه راهکار‌ شدنی برای پاشنه‌آشیل اقتصاد- نوسانات ارزی- داریم؛ بازار بدهی حباب‌ساز بازار سرمایه و انتقال بدهی به دولت بعد است، با درآمدهای مالیاتی نمی‌توان کشور را اداره کرد و حذف یارانه‌بگیران هم به دلیل گسترده شدن خط فقر، کمک قابل ملاحظه‌ای به حذف هزینه‌های زائد دولت نمی‌کند.
تکیه بر اینها فقط به این معناست که وارد یک غار دیگر شده‌ایم و راه خروج را طولانی‌تر کرده‌ایم. به این نوع سناریونویسی امیدی نیست و تاکید بر موفقیت‌هایی که حاصل نخواهد شد، تدبیر بی‌تدبیری است.
s.vojdanian@chmail.ir