جان می‌دهم، خانه‌ام را نه

گروه جامعه- انگار سیل قرار نیست دست از زمین ایران بردارد‌. شهر به شهر راه خود را باز می‌کند و با حمله ابرهای سیاه باران‌زا هر دم گسترده و گسترده‌تر می‌شود‌. کاش این روزها دلخوشی و آرامش شهر به شهر راه خود را باز می‌کرد‌. کاش مرد کشاورزی که خانه کاهگلی‌اش را آب برده صبح از خواب بیدار می‌شد و سقف کاهگلی همچنان بالای سرش بود‌. بوی نان محلی که زنش به تنور می‌سپارد مشامش را پر می‌کرد‌. لقمه نانش را در پارچه می‌پیچید و می‌رفت به سراغ زمین کشاورزی‌اش؛ همان زمین خشک و بایری که تغییر مسیرهای کارون تشنه‌اش کرده بود.
کشاورز چشم باز می‌کرد و زمین سوخته‌اش حالا سیراب شده بود از باران اما زنده بود هنوز‌. زمین سوخته کاش غرق نشده بود در خشم طبیعت‌. آنچه امروز نگرانی‌ها را بیشتر می‌کند شاید همین غرق شدن زمین و دام و خانه است‌. بازگشت به زندگی عادی در شرایطی که دیگر هیچ چیز وجود ندارد، برای مردمی که سال‌ها تلاش کرده‌اند تا قدم از قدم بردارند و زندگی‌شان آنی شود که در رویاهایشان ساخته بودند دشوار است‌.
دانشجوهای سردرگم
شرایط نامساعد زندگی همچنان در مناطق سیل‌زده ادامه دارد‌. یکی دیگر از چالش‌های فعلی، شرایط تحصیلی دانشجویان است‌. برخی از شهروندان خوزستانی در آخرین گفت و گوهای خود با «جهان صنعت» نسبت به شرایط تحصیلی دانشجویان نیز ابراز نگرانی کردند‌. این افراد هیچ اطمینانی نسبت به شرایط دانشجویانی که امکان حضور در کلاس‌های درس را پیدا نکرده ندارند و خواهان پاسخ‌های روشن‌تری از سوی مدیران آموزش عالی منطقه هستند.
به هر روی تعداد قابل توجهی از دانشجویان در تعطیلات نوروز به شهرستان‌های خود بازگشته‌اند که بنا به شرایط نامطلوب آب و هوایی امکان بازگشت به محل تحصیل خود را ندارند‌. از همین رو انتظار می‌رود مسوولان در کوتاه‌ترین زمان ممکن نسبت به شرایط این افراد اطلاع‌رسانی کنند‌. به راستی سردرگمی بعد از بحرانی بزرگ زندگی را دشوار و دشوارتر می‌کند.
مردم خانه‌هایشان را تخلیه نمی‌کنند
موج جدید بارش‌ها در راه است و بنا بر اظهارات هواشناسی، این موج استان‌های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان، خراسان رضوی، لرستان و خوزستان را فرامی‌گیرد‌. این موج جدید استان‌های آذربایجان‌غربی، آذربایجان‌شرقی، کردستان، همدان، مرکزی، کرمانشاه، زنجان، اردبیل، گیلان و همچنین جنوب شرقی ایلام، شمال و شرق خوزستان و شمال غربی چهارمحال و بختیاری را هم با رگبار، رعد و برق و وزش با سرعت ۴۵ تا ۷۰ کیلومتر بر ساعت درگیر خواهد کرد‌.
در همین راستا سعید حاجیان، فرماندار شادگان با اعلام اینکه ۲۴ روستا در معرض خطر سیل هستند، اعلام کرد به ۳ روستا دستور تخلیه داده شده است، هرچند مردم حاضر به تخلیه نشدند‌. دبی آب نسبت به روزهای گذشته بالاتر آمده است و هنوز نتوانسته راه خودش را به تالاب پیدا کند.
وی درخصوص روستاهای در معرض سیل گفت: نزدیک به ۲۴ روستا در معرض سیل هستند و به ۳ روستا نیز دستور تخلیه داده شده است، زیرا آب به آنها از شب گذشته نفوذ کرده، هرچند مردم حاضر به تخلیه نشدند‌. این روستاها شامل رگبه، صراخیه و حدده هستند‌. مردم این روستاها با این استدلال که این سیلاب موقتی است، ترجیح می‌دهند که در کنار خانه و زندگی خود باشند و حاضر به ترک منطقه نیستند، این در حالی است که ما تمام تمهیدات را برای اسکان ضروری آنها مهیا کرده‌ایم و بیش از ۱۲ مدرسه، کانون‌های فرهنگی و مساجد آماده پذیرایی از این افراد را هستند.
اعتماد مردم در مقابل اطمینان‌سازی مسوولان
تقی ابوطالبی‌احمدی، روانشناس و عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان پیرامون مقاومت مردمی که در معرض خطر جدی سیل قرار گرفته و حاضر به تغییر محل زندگی خود به سمت مکان‌های تعیین شده نیستند به «جهان‌صنعت» می‌گوید: انسان به طور طبیعی درگیر حس تعلق است‌. این حس تعلق در بخش‌های مختلف مادی و معنوی زندگی وجود دارد‌. نکته قابل توجه آن است که این احساس تعلق در سنین بالاتر بیشتر می‌شود‌. افرادی که به دلیل مواجه شدن با بلایای طبیعی از جمله سیل و زلزله باید از هر آنچه نسبت به آن احساس تعلق دارند دور شوند یا آن را از دست دهند به طور جدی دچار بحران روانی می‌شوند.
به گفته احمدی این بحران در پی از دست رفتن امنیت و آرامش عادی و روزمره زندگی افراد است و باید با مدیریت مسوولان حل شود‌. گفت‌وگو و تعامل دو سویه بین مسوولان و مردم در چنین شرایطی باید به سمتی پیش رود که بر اساس آن احساس اعتماد و اطمینان در مردم قوت بگیرد‌. نمی‌توان انتظار داشت مردم بی آنکه هیچ اعتماد و اطمینانی نسبت به آینده خود داشته باشند به سادگی هر آنچه هست و نیست را رها کنند و محل زندگی خود را بنا بر یک دستور از سوی ستادهای بحران ترک کنند‌.
به گفته این روانشناس نقش‌آفرینی افراد صاحب نفوذ و صاحب نظر اهمیت قابل توجهی دارد‌. در شرایط بحرانی مردم فقط به افرادی اعتماد می‌کنند که پیش از این به شعارهای خود عمل کرده و هر آنچه در مقام سخنوری به میان آوردند به شکل عملیاتی نیز اجرایی کردند‌. در این نقطه مهم و حساس اهمیت مدیریت بحران چند برابر می‌شود‌. قطعا مردم انتظار دارند اگر مسوولی اظهارنظری می‌کند یا قول تامین مسکن و امنیت زندگی بعد از بحران را می‌دهد نه تنها توان تامین آن را داشته باشد بلکه بهبود و تغییر شرایط زندگی مردم آسیب‌دیده مورد توجه آن مسوول باشد.
خطرآفرینی حذف بودجه مقابله با گردوغبار
عدم دانش کافی و خالی بودن دست و ذهن برخی از تصمیم‌گیران اما فرش قرمز پهن کرده است برای بحرانی که بعد از سیل در جنوب کشور امکان رویارویی با آن بسیار جدی است‌. بارش باران‌های سیل‌آسا به هیچ روی به معنی پایان گردوغبار خوزستان نیست‌. حال آنکه برخی مسوولان بر این تصور هستند که دیگر نیازی به هزینه در مسیر مقابله با گردوغبار نیست‌. از همین روست که مسیر هزینه‌های این بودجه را تغییر داده‌‌اند و تصور می‌کنند محل جدید این هزینه‌ها جای دیگری است‌. این اما در حالی است که دبیر ستاد ملی مقابله با گردوغبار از احتمال ایجاد کانون‌های جدید گردوغبار در نتیجه سیل‌های اخیر خبر داده و مخالفت خود را با حذف اعتبارات مقابله با گردوغبار در بودجه سال ۹۸ اعلام کرده است.
علی محمد طهماسبی بیرگانی با بیان اینکه وقوع سیلاب‌های بهاره در فروردین ماه سال جاری که طی دو دهه اخیر در سطح کشور بی‌سابقه بوده است و متاسفانه باعث خسارت‌های جانی و مالی به بیش از هشت استان کشور شد، همه نگاه‌ها و تلاش‌ها را به بحران‌های ناشی از آن معطوف کرده است، اظهار کرد: به دلیل گستردگی خسارات ناشی از سیل اخیر به زیرساخت‌های تامین خدمات و سرمایه‌های مردمی، پیشنهادهایی مبنی بر جابه‌جایی‌ در ردیف‌های بودجه ابلاغی دولت مطرح و حذف اعتبارات مقابله با گردوغبار یکی از گزینه‌های مدنظر اعلام شده است‌.
طهماسبی اما معتقد است، سیل‌های اخیر کشور میلیون‌ها تن ذرات ریزدانه مستعد گردوغبار را به دشت‌ها سرازیر کرده است، تصریح کرد: در حوزه‌های آبخیز بزرگ با وقوع بارش‌های سیل‌آسا و کوتاه‌مدت، رسوبات ریزدانه حاصل از فرسایش آبی بالادست، توسط مسیل‌ها و آبراهه‌های مناطق بیابانی به دشت‌های با شیب کم منتقل و به‌شدت توسط بادهای دارای سرعت و با تداوم بالا جابه‌جا می‌شود و خسارت جبران‌ناپذیری را به منابع زیستی و اقتصادی کشور وارد می‌کند، همین موضوع لزوم تداوم عملیات اصلاحی و احیایی را در این مناطق نشان می‌دهد.
سیل، محلی برای آزمون و خطا
سیل بهار ۹۸ به طور قطع در حافظه تاریخی مردم باقی خواهد ماند‌. سیلی که انگار آب را جاری کرد تا مشکلات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی روی آب معلق شوند و به چشم همه بیایند‌. از بی تدبیری‌های آماده‌سازی شهر برای مواجه شدن با بحران تا تصمیمات ناگهانی برای بودجه‌هایی که این روزها بیش از همیشه نیازمندشان هستیم‌. همین شرایط دشوار شرایطی را فراهم کرد تا بدانیم مردم دلشان با قول‌های بی پایه و اساس مسوولان گرم نمی‌شود و به همین سادگی خانه‌شان را رها نمی‌کنند شاید این فاجعه فرصتی شود تا با مطالعه دقیق‌تر جامعه راهکارهای بهتر زیستن فراهم شود.