تردید‌ها به آب شدن یخ روابط آنکارا- واشنگتن

دکتر صلاح‌الدین هرسنی*
بالاخره و بعد از فراز‌وفرود‌های چندی در روابط اخیر آنکارا- واشنگتن، رجب طیب‌اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه به واشنگتن سفر کرد تا بتواند با دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا دیدار و گفت‌وگو کند. هدف اردوغان نیز تلاش برای آب کردن یخ روابط و به عبارتی کنار زدن ابرهای سیاه در آسمان روابط دو کشور است، چراکه تا قبل این سفر روابط دو کشور بر سر مسائلی چون عملیات نظامی چشمه صلح آنکارا در شمال سوریه، نامه توهین‌آمیز دونالد ترامپ به اردوغان، تصویب دو قطعنامه در مجلس نمایندگان آمریکا علیه ترکیه در تایید نشل‌کشی ارامنه به دست ترکان عثمانی، مساله خرید سامانه دفاع موشکی اس۴۰۰ روسی توسط ترکیه از روسیه، ماجرای جریمه هالک بانک، افزایش تعرفه فولاد آلومینیوم صادراتی ترکیه به آمریکا، تعلیق عضویت ترکیه در پروژه خرید جنگنده‌های نسل پنجم اف ۳۵، موضوع استرداد فتح‌الله گولن به عنوان عامل اصلی کودتای ۲۰۱۶ و سرانجام تحریم برخی وزرای ترکیه از سوی مجلس سنای آمریکا به پایین‌ترین سطح خود رسیده بود.به این ترتیب و با همه تلاشی که از سوی ترامپ و اردوغان برای آب کردن یخ روابط دو کشور به کار گرفته می‌شود به نظر نمی‌رسد که چنین تلاشی قرین توفیق باشد. نگاه ابزارگرایانه و فرصت‌طلبانه اردوغان و ترامپ موید این ادعاست. به واقع پذیرش سفر اردوغان به واشنگتن از سوی ترامپ، قبل از آنکه معطوف به عادی‌سازی روابط باشد، بیشتر تلاشی برای ایجاد یک تحول رادیکال با هدف برهم زدن موازنه قدرت در خاورمیانه به نفع واشنگتن است چراکه سردی روابط آنکارا- واشنگتن موجب فاصله‌گیری آنکارا از واشنگتن و در مقابل نزدیکی به مسکو شده است. حال از آنجایی که حفظ ترکیه در این موازنه قدرت می‌تواند شرایط را به نفع واشنگتن تغییر دهد، ترامپ تلاش می‌کند از طریق گفت‌وگو و ایجاد تقاعد از فرار آنکارا به اردوگاه مسکو جلوگیری کند. فراموش نکنیم که ترکیه عقبه استراتژیک ناتو و اسب تروای واشنگتن در خاورمیانه است بنابراین تداوم بازی آنکارا در زمین مسکو می‌تواند به تدریج معادلات خاورمیانه را به زیان واشنگتن تغییر دهد و واشنگتن هیچگاه نمی‌خواهد بازنده چنین موازنه‌ای باشد. بنابراین این سفر و گفت‌وگو را باید اقدام پیشگیرانه از نزدیکی بیشتر آنکارا به مسکو دانست.اما نیات اردوغان چیزی فراتر از نیات ترامپ در این دیدار و گفت‌وگو نیست. واقعیت آن است که افکار عمومی جهان بر سر عملیات‌های سپر فرات، شاخه زیتون و اخیرا نیز چشمه صلح به عنوان بزرگ‌ترین عملیات آنکارا در شمال سوریه با هدف آزار و ایذای کردها، موافقتی ندارد. آنگونه که پیداست تعقیب توسعه بحران در شمال سوریه و آنومیزه کردن این منطقه، نوعی انزوای بین‌المللی را برای اردوغان و همفکرانش به همراه آورده است. به این ترتیب، رجب طیب اردوغان و حاکمیت سیاسی ترکیه بیش از آنکه دستاوردها و نتایج این سفر برایشان محل توجه باشد، بیشتر تلاشی برای فرار از انزوای بین‌المللی شدید و بی‌سابقه‌ای است که از انجام عملیات چشمه صلح برایشان ایجاد شده است. از سوی دیگر، مقامات آنکارا به خوبی می‌دانند که مسائل مورد مناقشه آنکارا- واشنگتن به حدی جدی است که لااقل دیدار و گفت‌وگوی چندساعته نمی‌تواند پایانی برای آن باشد. به این ترتیب و با توجه به هدفی که اردوغان در دیدار با ترامپ تعقیب می‌کند باید گفت نتیجه سفر اردغان به واشنگتن چیزی جز حفظ رابطه و مصون ماندن از تصمیمات ناگهانی و خلق‌الساعه ترامپ در قبال ترکیه نمی‌تواند باشد.
* کارشناس مسائل بین‌الملل
S.Harsani.k@gmail.com